Кипрская Православная Церковь

window.option_df_99306 = {"outline":[],"autoEnableOutline":"false","autoEnableThumbnail":"false","overwritePDFOutline":"false","direction":"1","pageSize":"0","source":"https:\/\/churchofcyprus.org.cy\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/08.-\u0391\u03a5\u0393\u039f\u03a5\u03a3\u03a4\u039f\u03a3-2025.pdf","wpOptions":"true"}; if(window.DFLIP && window.DFLIP.parseBooks){window.DFLIP.parseBooks();}

«Eις τιμήν αποβλέπει της του Θεού Λόγου Μητρός»

Από την 1η Αυγούστου η Εκκλησία εισέρχεται στην περίοδο της νηστείας του Δεκαπενταυγούστου, η οποία διαρκεί έως τις 14 Αυγούστου. Ο Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης αναφέρει ότι η νηστεία αυτή «εις τιμήν αποβλέπει της του Θεού Λόγου Μητρός, η οποία προγνωρίζουσα την αγίαν της μετάστασιν από τον κόσμον, πάντοτε ηγωνίζεται υπέρ υμών, και ενήστευεν, αν και χρείαν δεν είχε νηστείας, ως καθαρά και πανάμωμος, ζώσα δε αγγελικώς η υψηλοτέρα και των Αγγέλων και προσευχομένη συνεχώς και πάντοτε δι’ ημάς ικετεύουσα. Διά τούτο και ημείς χρεωστούμεν να νηστεύσωμεν εκμιμούμενοι τον βίον της».

Κατά τη περίοδο αυτή νηστεύουμε όλες τις μέρες τις εβδομάδας, εκτός Σαββάτου και Κυριακής, που γίνεται κατάλυση μόνο οίνου και ελαίου. Ανήμερα της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στις 6 Αυγούστου, γίνεται κατάλυση ιχθύος. Επίσης, προβλέπεται κατάλυση ιχθύος αν η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15 Αυγούστου) συμπέσει ημέρα Τετάρτη ή Παρασκευή.

Η νηστεία κατά τους ιερούς Πατέρες της Εκκλησίας.

Όπως για πολλά πράγματα της Εκκλησίας, προκειμένου να τα νοήσουμε ορθά, καταφεύγουμε στη διερμηνεία των σοφότερων της Εκκλησίας, δηλαδή των αγίων Πατέρων και Διδασκάλων της Οικουμένης, έτσι και στο ζήτημα της νηστείας θα ζητήσουμε τη συμβουλή τους, διότι αυτοί, ως θεόπνευστοι φύλακες της Παραδόσεως, μεταλαμπαδεύουν σε μάς ανόθευτη την αγιοπνευματική εμπειρία των μαθητών του Κυρίου και των μεταποστολικών Πατέρων έως σήμερα, ιδίως σε ό,τι αφορά τα πράγματα που σχετίζονται με τη σωτηρία μας. Όσο αφορά, λοιπόν, στη νηστεία, από το πλούσιο πνευματικό καταστάλαγμα των Αγίων μαθαίνουμε ότι είναι αναγκαία για όλους τους Χριστιανούς, και γι’  αυτό η Εκκλησία πολύ νωρίς καθόρισε τις μέρες και τις περιόδους νηστείας.

Η τήρηση της νηστείας, σύμφωνα με τους αγίους Πατέρες, είναι αγαθή νοουμένου ότι συμμετέχουμε στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Κάθε αποσύνδεση της νηστείας από τη ζωή του Σώματος της Εκκλησίας μπορεί να έχει απρόβλεπτες πνευματικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, παρόλο που μπορεί να εκκλησιαζόμαστε, τηρώντας τη νηστεία χωρίς να ασκούμε τις αγίες αρετές της ταπείνωσης και της ελεημοσύνης ενδέχεται να οδηγηθούμε, σιγά-σιγά, στον φαρισαϊσμό. Στο σημείο, δηλαδή, που να νομίζουμε ότι με το να απέχουμε από ορισμένα φαγητά εκτελούμε το “καθήκον” μας και είμαστε άξιοι να σταθούμε ενώπιον του φοβερού βήματος του Χριστού. Επίσης, όπως λένε οι Πατέρες, όταν αμαρτάνουμε και δεν εξομολογούμαστε, στο τέλος, κυριευόμαστε από την απελπισία, με αποτέλεσμα να θεωρούμε εσφαλμένα, μεταξύ άλλων, πως είναι μάταιο να νηστεύουμε ή ότι η νηστεία δεν είναι σπουδαία και σημαντική στη ζωή μας. Ωστόσο, αυτό είναι πράγμα που ο πιστός το κανονίζει σε συνεννόηση με τον πνευματικό του, αφού η νηστεία δεν είναι σωματοκτόνος, όπως λένε οι ιεροί Πατέρες, αλλά μέσο με το οποίο ο άνθρωπος αναμορφώνει το χαρακτήρα του, εργαλείο με το οποίο χαλκεύει τα πάθη του, συμπαραστάτης στην άσκηση των αγίων αρετών του Ευαγγελίου και ασπίδα που αποκρούει τα πονηρά βέλη των διαβόλων.

Ο Μέγας Βασίλειος στον Λόγο B΄, Περί Νηστείας, τονίζει ότι αυτοί που δεν παλεύουν με αίμα και σάρκα, αλλά με τις αρχές, με τις εξουσίες, με τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, με τα πνευματικά της πονηρίας, «αυτοί είναι ανάγκη να ασκούνται για τον πόλεμο αυτόν, με τη νηστεία και την εγκράτεια. Διότι, το μεν λάδι παχαίνει τον αθλητή, η δε νηστεία ισχυροποιεί τον ασκητή της ευσεβείας. Ώστε, όσον αφαιρείς από τη σάρκα, τόσον θα κάμεις να απαστράπτει η ψυχή από την πνευματική λαμπρότητα. Διότι, όχι με σωματικές δυνάμεις, αλλά με την καρτερία της ψυχής και την υπομονή στις θλίψεις επιτυγχάνεται η κυριαρχία προς τις αόρατες δυνάμεις. Η νηστεία, λοιπόν, είναι ωφέλιμη για όλο το χρόνο για αυτούς που την προτιμούν, πολύ δε περισσότερο τώρα. Κανείς να μην εξαιρέσει τον εαυτό του από τον κατάλογο των νηστευτών. Σε αυτόν συμπεριλαμβάνονται όλα τα γένη και κάθε ηλικία και όλες οι διαφορές των αξιωμάτων. … Είσαι πλούσιος; Μη βρίζεις τη νηστεία. Μήτε να την αποπέμψεις από το σπίτι σου ατιμασμένη από την ηδονή, για να μη σε καταγγείλει κάποτε στο νομοθέτη των νηστειών και σου επιφέρει πολλαπλάσια την στέρηση από καταδίκη, ή σωματική αρρώστια, ή κάποια άλλη δυσχερή περίσταση. O φτωχός να μην ειρωνεύεται τη νηστεία, διότι από πολύ παλαιά την έχει συγκάτοικο και ομοτράπεζο. Στις γυναίκες, δε, όπως η αναπνοή, έτσι και η νηστεία είναι οικεία και φυσιολογική. Τα παιδιά, όπως τα θαλερά από τα φυτά, με το νερό της νηστείας ας ποτίζονται. Στους οδοιπόρους η νηστεία είναι καλός συνταξιδιώτης. Διότι, όπως ακριβώς η τρυφή τους αναγκάζει να σηκώνουν βάρη, κουβαλώντας μαζί τους τις απολαύσεις, έτσι η νηστεία τους κάνει ελαφρούς και ευκίνητους. … να αρκούμαστε σε αυτά τα αναγκαία, σαν να τρεφόμαστε σε στρατόπεδο. Να αθλείσαι σαν καλός στρατιώτης του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

…Προκειμένου, λοιπόν, να νηστεύσεις μη σκυθρωπάσεις φαρισαϊκώς, αλλ’ ευαγγελικώς λάμπρυνε τον εαυτό σου, δηλαδή, να μην πενθείς για τη στέρηση της κοιλιάς, αλλά να χαίρεσαι ολόψυχα τις πνευματικές απολαύσεις. Διότι, γνωρίζεις ότι «η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, το δε πνεύμα εναντίον της σάρκας». Επειδή, λοιπόν, αυτά αντιτίθενται μεταξύ τους, ας μειώσουμε την αδυναμία της σάρκας, ας αυξήσουμε δε τη δύναμη των ψυχών, ώστε με τη νηστεία, αφού λάβουμε τα νικητήρια κατά των παθών, να φορέσουμε και τα στεφάνια της εγκράτειας. Η νηστεία χωρίς οινοποσία, χωρίς μέθη. Γι’ αυτό στις μέρες της νηστείας δεν επιτρέπεται η κατάλυση oίνoυ και ελαίου. Εμπρός, κάμε, λοιπόν, τον εαυτό σου άξιο για την τόσο σεμνή νηστεία, μη διαφθείρεις με τη σημερινή μέθη την αυριανή εγκράτεια. Κακός ο συλλογισμός, πονηρή η σκέψη. Κανείς, ενώ πρόκειται να νυμφευθεί γυναίκα σεμνή σύμφωνα με τους νόμους του γάμου, δεν βάζει στο σπίτι του προηγουμένως παλλακίδες και πόρνες. Διότι, η νόμιμος σύζυγος δεν ανέχεται τη συνοίκηση με τις διεφθαρμένες. Μη, λοιπόν, και συ, ενώ αναμένεται νηστεία, οδηγείς πρώτα τη μέθη, τη δημόσια πόρνη, τη μητέρα της αναισχυντίας, τη φίλη του γέλωτα, τη μανιακή, την εύκολη σε κάθε ιδέα ασχημοσύνης. Δεν θα μπει η νηστεία και η προσευχή σε ψυχή, που λερώθηκε από τη μέθη. Τον νηστευτή μέσα στις ιερές αυλές προσδέχεται ο Κύριος, τον μέθυσο σαν ακάθαρτο και ανίερο δεν τον δέχεται. Εάν έρχεσαι μεθυσμένος στη νηστεία, ποιο είναι το όφελός σου; Διότι, εάν σε αποκλείει η μέθη από τη βασιλεία, πού σου είναι, λοιπόν, χρήσιμη η νηστεία;».

Η νηστεία προφυλάσσει τα νήπια, σωφρονίζει το νέο, κάνει σεβαστό το γέροντα, διότι τα γεράματα είναι πιο σεβαστά, όταν στολίζονται με τη νηστεία. Για τις γυναίκες στολίδι ταιριαστό, φυλακτήριο της συζυγικής ζωής, τροφός της παρθενίας. Τρυφερά γέλια και πορνικά, τραγούδια και έξαλλοι χοροί αμέσως από την πόλη απομακρύνονται, σαν να έχουν φυγαδευθεί από κάποιο αυστηρό δικαστή, τη νηστεία.

Η νηστεία είναι η βάση της ειρήνης του κόσμου. Εάν δε όλοι αυτήν εδέχοντο ως σύμβουλο για αυτά, που πρέπει να πράττουμε, τίποτε δεν θα εμπόδιζε να είναι άκρα ειρήνη σε ολόκληρη την οικουμένη. Ούτε τα έθνη θα επαναστατούσαν μεταξύ τους, ούτε τα στρατεύματα θα έρχονταν σε σύρραξη. Δεν θα κατασκευάζονταν όπλα, εάν επικρατούσε η νηστεία, δεν θα γίνονταν δικαστήρια, ούτε θα φυλακίζονταν μερικοί, ούτε γενικώς θα φιλοξενούσαν οι ερημιές κακοποιούς ή οι πόλεις τους συκοφάντες ή η θάλασσα τους πειρατές.

Εάν όλοι ήταν μαθητές της νηστείας, δεν θα ήταν τόσον πολυστένακτη η ζωή μας και γεμάτη από κατήφεια. Διότι, είναι φανερό ότι θα δίδασκε σε όλους όχι μόνον την εγκράτεια από τα φαγητά, αλλά και της φιλαργυρίας και πλεονεξίας και κάθε κακίας την ολοκληρωτική αποστροφή και αποξένωση. Εάν αυτά είχαν αποβληθεί, τίποτε δεν θα εμπόδιζε με βαθειά ειρήνη και αταραξία ψυχών τη ζωή μας να περάσουμε.

Τι είναι η νηστεία; Η νηστεία, είναι η ομοίωση των Αγγέλων, η συγκάτοικος των δικαίων, η εγκράτεια της ζωής. Αυτή τον Μωϋσή έκαμε νομοθέτη. O, δε, Σαμουήλ είναι καρπός της νηστείας. Αυτή ανέθρεψε τον μεγάλο Σαμψών, και έως τότε που συντρόφευε τον άνδρα, κατά χιλιάδες φονεύονταν οι εχθροί, και κατακρημνίζονταν οι πύλες των πόλεων, και τα λιοντάρια δεν άντεχαν την δύναμη των χεριών του. Όταν, δε, τον κατέλαβε η πορνεία και η μέθη, αιχμαλωτίσθηκε από τους εχθρούς του, και αφού τον τύφλωσαν έγινε παιχνίδι στους δούλους των αλλοφύλων. Αφού νήστευσε ο Ηλίας σταμάτησε τον ουρανό επί τρία χρόνια και έξι μήνες για να μη βρέξει.

Δεχθείτε αυτήν, οι φτωχοί, τη συγκάτοικό σας και ομοτράπεζο. Οι δούλοι, την ανάπαυση από τους συνεχείς καμάτους της υπηρεσίας. Οι πλούσιοι, αυτήν που σας γιατρεύει από τη βλάβη του χορτασμού και με τη μεταβολή κάνει πιο τερπνά αυτά, που από τη συνήθεια περιφρονούνται. Οι άρρωστοι, τη μητέρα της υγείας. Οι υγιείς, το φυλακτήριο της υγείας. Για τούτο οι πιο έμπειροι με τη νηστεία αφαιρούν το πλεονάζον πάχος, ώστε να μη συντριβεί η δύναμη με το βάρος της παχυσαρκίας. Έτσι σε κάθε έργο και σε κάθε σωματική ιδιοσυγκρασία βρίσκεται η ωφέλεια της νηστείας και σε όλα ομοίως αρμόζει, στα σπίτια, στις αγορές, στις νύκτες, στις μέρες, στις πόλεις, στις ερημιές. Αυτή, λοιπόν, που με τόσα μέσα χαρίζει σε μας το καλό, ας υποδεχθούμε με χαρά, κατά το λόγο του Κυρίου, χωρίς να είμαστε κατηφείς, όπως οι υποκριτές, αλλά το χαρωπό της ψυχής χωρίς προσποίηση να δείχνουμε.

Η νηστεία είναι η αρχή της μετανοίας. Δεν αρκεί βεβαίως μόνον η αποχή από τις τροφές, για την επαινετή νηστεία, αλλά ας νηστεύσουμε νηστεία δεκτή, ευάρεστη στον Θεό. Αληθινή νηστεία είναι η αποξένωση από το κακό, η εγκράτεια της γλώσσας, η αποχή από το θυμό, ο χωρισμός από τις επιθυμίες, την καταλαλιά, το ψεύδος, την ψευδορκία. H στέρηση από αυτά είναι αληθινή νηστεία…», προσθέτει ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας.

«Η νηστεία προστατεύει κάθε αρετή. Είναι η αρχή του πνευματικού αγώνα, το στεφάνι αυτών που εγκρατεύονται, το κάλλος της παρθενίας και του αγιασμού, η λαμπρότητα της σωφροσύνης, η αρχή της χριστιανικής ζωής, η μητέρα της προσευχής, η πηγή της σωφροσύνης και της φρόνησης. Αυτή διδάσκει την ησυχία και προηγείται όλων των καλών έργων», σημειώνει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος.

Επιμέλεια: +π. Παναγιώτης Θεοδώρου.

Πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα 1 Αυγούστου 2011

ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΑ

ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΤΡΙΜΥΘΟΥΝΤΟΣ

κ. ΒΑΡΝΑΒΑ

Την ερχόμενη Παρασκευή, 1η Αυγούστου 2025, ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Τριμυθούντος κ. Βαρνάβας θα χοροστατήσει κατά την ακολουθία του Εσπερινού στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό Αγίας Φωτεινής της Καρπασίτιδος στην Κοφίνου.

Ώρα έναρξης: 6:30 μ.μ.

Ιερά Μητρόπολις Τριμυθούντος,

29 Ιουλίου 2025.

Kωστής Kοκκινόφτας
Kέντρο Mελετών Iεράς Mονής Kύκκου

H συμμμετοχή των Kυπρίων στους εθνικούς αγώνες του Eλληνισμού από το 1821 μέχρι και την Eθνική αντίσταση 1941-1944 αποτέλεσε αντικείμενο συστηματικών ερευνών αρκετών νεότερων ιστορικών, με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να έχουν δει το φως της δημοσιότητας πολλές σχετικές εργασίες. Aναφέρουμε χαρακτηριστικά αυτές του Θουκυδίδη Iωάννου για το 1821, του Πέτρου Παπαπολυβίου για τον Mακεδονικό αγώνα (1904-1908), τους Bαλκανικούς πολέμους (1912-1913) και την Eθνική αντίσταση (1941-1944), και του Δημήτρη Tαλιαδώρου για τη Mικρασιατική εκστρατεία (1919-1922). Ωστόσο, παραμένουν αρκετές άλλες πτυχές του κυπριακού εθελοντισμού αδιερεύνητες, όπως αυτές της συμμετοχής της Kύπρου στην Kρητική επανάσταση του 1866, στον Eλληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και στους δύο Παγκοσμίους πολέμους του 1914-1918 και του 1939-1945.

Δείτε ολόκληρο το κείμενο, πιο κάτω:

window.option_df_99246 = {"outline":[],"autoEnableOutline":"false","autoEnableThumbnail":"false","overwritePDFOutline":"false","direction":"1","pageSize":"0","source":"https:\/\/churchofcyprus.org.cy\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/\u039a\u03c1\u03ae\u03c4\u03b7-1866.pdf","wpOptions":"true"}; if(window.DFLIP && window.DFLIP.parseBooks){window.DFLIP.parseBooks();}

Παρακολουθήστε πιο κάτω οπτικοακουστικό υλικό με Εκκλησίες και Μοναστήρια της Κύπρου:

Γνωστοποιούμε στους ευσεβείς χριστιανούς ότι εκοιμήθη εν Κυρίῳ σήμερα το πρωί, ο εφημέριος του Ιερού Ναού Παναγίας Φανερωμένης Λευκωσίας, Πρωτοπρεσβύτερος Ξάνθος Ονησιφόρου.

Η Εξόδιος Ακολουθία θα τελεσθεί την Τετάρτη, 30 Ιουλίου 2025 και ώρα 5:00 μ.μ., στον Ιερό Ναό Αγίων Πάντων Μακεδονίτισσας.
Η οικογένεια θα δέχεται συλλυπητήρια στον ναό από τις 4:00 μ.μ. έως τις 5:00 μ.μ.

Ο μακαριστός π. Ξάνθος διακόνησε με ζήλο, αφοσίωση και εκκλησιαστικό ήθος τον Ιερό Ναό Παναγίας Φανερωμένης κατά τα τελευταία έξι έτη, αφήνοντας ανεξίτηλη τη σφραγίδα της αγάπης του προς τον Θεό και τον άνθρωπο.

Ας είναι αιωνία η μνήμη του και ας τον κατατάξει ο Κύριος «ἐν χώρᾳ ζώντων καὶ ἐν σκηναῖς δικαίων».

Σάββατον (2/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Φωτεινῆς (Φωτοῦς) Ἅγιος Ἀνδρόνικος Καρπασίας, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

(Ἐπὶ τῇ μνήμῃ τῆς Ἁγίας Φωτεινῆς θὰ τελεσθῇ Θ. Λειτουργία τῆς ὁποίας θὰ προστῇ ὁ Θεοφιλέστατος Ἐπίσκοπος Καρπασίας κ. Χριστοφόρος, εἰς τὸν πανηγυρίζοντα Ναό)

Κυριακὴ (3/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Συνεσίου Ῥιζοκαρπάσου, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Σάββατον (9/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Τριάδος Αἰγιαλούσης, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Κυριακὴ (10/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Τριάδος Ῥιζοκαρπάσου, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Πέμπτη (14/8/2025) (Ἑσπερινὸς Κοιμήσεως Ὑπεραγίας Θεοτόκου)

Ἱερὰ Μονὴ Ἀποστόλου Ἀνδρέα, ὥρα ἔναρξης 16:00 μ.μ.

Παρασκευὴ (15/8/2025) (Κοίμησις Ὑπεραγίας Θεοτόκου)

Ἱερὰ Μονὴ Ἀποστόλου Ἀνδρέα, ὥρα ἔναρξης 08:00-10:00 π.μ.

Σάββατον (16/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Τριάδος Αἰγιαλούσης, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Κυριακὴ (17/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Συνεσίου Ῥιζοκαρπάσου, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Κυριακὴ (24/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Τριάδος Ῥιζοκαρπάσου, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Τετάρτη (27/8/2025) (Μνήμη Ἁγίου Φανουρίου)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Φανουρίου Κωμοπόλεως Ἁγίας Τριάδος Αἰγιαλούσης, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Κυριακὴ (31/8/2025)

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Συνεσίου Ῥιζοκαρπάσου, ὥρα ἔναρξης 07:15 π.μ.

Η Ιερά Σύνοδος παντί τω χριστεπωνύμω πληρώματι της Αγιωτάτης
Αποστολικής Εκκλησίας της Κύπρου.
Χάρις υμίν καί ευλογία παρά του
εν Τριάδι προσκυνουμένου Θεού ημών.

Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,

 

Όλοι γίναμε μάρτυρες του ανείπωτου πόνου και της οδύνης των αδελφών μας από τη φοβερή τραγωδία, την οποία προκάλεσαν οι πολυάριθμες πυρκαγιές στη νήσο μας. Οι εικόνες που αντικρίσαμε είναι πράγματι συγκλονιστικές. Ασύλληπτο είναι το μέγεθος της συμφοράς, της απώλειας ανθρωπίνων ζωών, της καταστροφής περιουσιών και του ιδίου του φυσικού περιβάλλοντος της πατρίδος μας.

Ομολογουμένως, η πύρινη λαίλαπα άφησε πίσω της τον όλεθρο. Αρκετοί συμπολίτες μας βιώνουν πρωτοφανείς δυσκολίες, έχοντας χάσει σπίτια και περιουσίες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και τον βιοπορισμό τους. Όπως αντιλαμβάνεσθε, ως Εκκλησία και ως Κυπριακός Ελληνισμός δεν μπορούμε, και δεν είναι δυνατό, να σταθούμε αδιάφοροι και απαθείς μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση. Έχουμε χριστιανικό και εθνικό χρέος, να επιδείξουμε, για μιαν ακόμη φορά, έμπρακτα τη συμπαράσταση και την αγάπη μας προς τους πληγέντες αδελφούς μας.

Για τον λόγο αυτό η Ιερά Σύνοδος απεφάσισε τη διεξαγωγή εράνου σε όλους τους ναούς της Κύπρου για ενίσχυση των δοκιμαζομένων συμπατριωτών μας, σήμερα, Κυριακή 3 Αυγούστου 2025, ώστε μαζί με την συνεισφορά της Ιεράς Αρχιεπισκοπής και των Ιερών Μητροπόλεων, να δοθεί η ευκαιρία και στον λαό μας να εκφράσει τα αισθήματα της έμπρακτης συμπαράστασής του προς τους σκληρά δοκιμαζόμενους αδελφούς μας.

Απευθύνουμε, λοιπόν, θερμή έκκληση προς τα φιλάνθρωπα αισθήματα όλων σας, όπως προσφέρετε γενναιόδωρα στον δίσκο, που θα περιαχθεί σε λίγο για τον σκοπό αυτό. Θα είναι τούτο μια έκφραση των αισθημάτων της αγάπης μας προς τους συνανθρώπους μας αυτούς.

Είμαστε βέβαιοι, ότι και σε αυτήν την περίπτωση, όπως και σε άλλες ανάλογες περιπτώσεις στο παρελθόν, θα ανταποκριθείτε πρόθυμα στην έκκλησή μας.

Ευχόμαστε όπως ο Θεός καταπέμπει σε όλους σας πλούσιες τις ευλογίες του και ενισχύει και παρηγορεί τους πληγέντες συμπατριώτες μας στην πολύ δύσκολη κατάσταση στην οποία ευρίσκονται σήμερα.

Ευχέτες προς Κύριον

† ο Κύπρου Γεώργιος

και οι συν εμοί αδελφοί

Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου,
29 Ιουλίου 2025.

 

 

 

Δελτίον Τύπου

Την Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου 2025, εορτή του Αγίου Νεομάρτυρος Πολυδώρου του εκ Λευκωσίας, πανηγυρίζει ο ομώνυμος Ιερός Ναός του Αγίου στο Καϊμακλί.

Το εσπέρας της Τρίτης 2 Σεπτεμβρίου 2025 και ώρα 7:00 μ.μ. θα αρχίσει ο Μέγας Αρχιερατικός Εσπερινός της Εορτής, χοροστατούντος του Μακαριωτάτου  Αρχιεπισκόπου Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου κ.κ. Γεωργίου.

Την ημέρα της εορτής  η ακολουθία του Όρθρου θα αρχίσει η ώρα 6:30 π.μ. και εν συνεχεία θα ακολουθήσει η θεία Λειτουργία όπου θα λειτουργήσει και κηρύξει ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Καρπασίας κ. Χριστοφόρος.

28η Ιουλίου 2025

ΕΚ ΤΩΝ ΙΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Διακόνου Μιχαήλ Νικολάου

Μετά από πρόσκληση του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας κ.κ. Νικήτα και της ενορίας Αγίου Παντελεήμονος και Αγίας Παρασκευής Harrow ΒΔ Λονδίνου, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ.κ. Γεώργιος αφίχθη στο Λονδίνο το μεσημέρι της Παρασκευής, 25 Ιουλίου 2025, συνοδευόμενος από τον Διάκονό του π. Μιχαήλ Νικολάου, προκειμένου να συμμετάσχει στις εορταστικές εκδηλώσεις για τα πενήντα χρόνια από τη σύσταση της εν λόγω ενορίας.  Το απόγευμα της Παρασκευής ο Προκαθήμενος της Εκκλησίας της Κύπρου χοροστατήσε και κήρυξε, κατά την ακολουθία του Εσπερινού, στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής και Αγίου Παντελεήμονος Harrow, συμπαραστατούμενος από τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Κλαυδιουπόλεως κ. Ιάκωβο. Τον Μακαριώτατο υποδέχθηκαν εγκαρδίως οι ελληνοκύπριοι απόδημοι της παροικίας του Harrow στην οποία ο Μακαριώτατος υπηρέτησε επί τριετίαν ως προϊστάμενος Αρχιμανδρίτης μεταξύ των ετών 1989  με 1993. Ο Μακαριώτατος στην ομιλία του εξέφρασε τη βαθιά συγκίνησή του που βρίσκεται σε μια ενορία που αγάπησε ιδιαίτερα και σε οικεία και αγαπητά του πρόσωπα. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στον βίο και τη θαυμαστή πολιτεία της οσιοπαρθενομάρτυρος Παρασκευής την οποία η Ορθοδοξία τιμά με ιδιαίτερη λαμπρότητα για τους μαρτυρικούς της άθλους. Έκανε λόγο για τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της Αγίας τα οποία ο καθένας καλείται να οικειοποιηθεί στη ζωή του ώστε να την μιμηθεί. Αυτή η μίμηση της ζωής και των αρετών της είναι και η καλύτερη τιμή που μπορούμε να προσφέρουμε προς την εορταζομένη Αγία, είπε κλείνοντας τον λόγο του.

Την επομένη, Σάββατο 26 Ιουλιου, ο Μακαριώτατος προέστη της Πανηγυρικής Αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας στον ίδιο Ιερό Ναό, συμπροσευχομένου του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Θυατείρων κ.κ. Νικήτα. Ο Αρχιεπίσκοπος στο κήρυγμά του, με αφορμή την εορτή της Αθληφόρου  Παρασκευής, μιας αγίας που ανήκει στο γυναικείο φύλο, αναφέρθηκε στη θέση της γυναίκας στον Χριστιανισμό και την ισότητα των δύο φύλων. Μίλησε για την ιδιαίτερη τιμή που απολαμβάνει η γυναίκα στον Χριστιανισμό σε αντίθεση με την υποτιμητική θέση που είχε κατά τα προχριστιανικά χρόνια και στον εξωχριστιανικό κόσμο σήμερα.

Το εσπέρας της ιδίας ημέρας ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου χοροστάτησε στον πανηγυρικό Εσπερινό της εορτής του Αγίου Παντελεήμονος, προστάτου και πολιούχου της ελληνικής κοινότητας Ηarrow. Κατά την ακολουθία του Εσπερινού πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη λιτανεία της ιεράς εικόνος και αρτοκλασία.

Στον λόγο του ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρθηκε στα πνευματικά μηνύματα από τη ζωή και το έργο του Αγίου Παντελεήμονος. Ο εορταζόμενος Άγιος ήταν πολύ μορφωμένος, γιατρός. Παρακολουθώντας τη ζωή του μπορούμε να αναιρέσουμε, είπε χαρακτηριστικά, όσους υποστηρίζουν ότι η Εκκλησία είναι μόνο για τους ολιγογράμματους ή τους μεγάλους σε ηλικία. «Η Εκκλησία είναι για όλους. Και τους νέους και τους μορφωμένους και τους επιστήμονες. Μίλησε, έπειτα, για τη σχέση επιστήμης και Θεολογίας οι οποίες συμπορεύονται και δεν συγκρούονται μεταξύ τους. Και ο Άγιος ως πιστός χριστιανός δεν έβρισκε καμία αντίθεση μεταξύ της πίστης του και της επιστήμης του.

Ένα άλλο μήνυμα είναι ότι ο ιαματικός Παντελεήμων εγκατέλειψε τα πάντα. Θα μπορούσε να πλουτίσει και να έχει μια περίοπτη θέση στην κοινωνία λόγω της μόρφωσης και της επιστήμης του. Είχε εγκαταλείψει, όμως, όλες τις χαρές του κόσμου. Και εντούτοις μαρτύρησε, βίωσε θλίψεις στη ζωή του και τον ίδιο τον θάνατο. Θέλει να δείξει και σε μας τους πιστούς ότι όλοι θα βιώσουμε θλίψεις στη ζωή μας όσο κοντά στην Εκκλησία και αν είμαστε. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι  ο Θεός μας δίνει και τη δύναμη να τις αντιμετωπίζουμε και επιτρέπει όσες θλίψεις μπορούμε να αντέξουμε. Επιτρέπει τις θλίψεις, τον πόνο για να μας παιδαγωγήσει  και να μας προφυλάξει από χειρότερα κακά. Σκοπός είναι, όταν χάνουμε τον σωστό δρόμο, να αλλάξουμε τρόπο ζωής και να επανέλθουμε στον δρόμο της σωτηρίας. Ο Άγιος όμως αν και βρισκόταν στον σωστό δρόμο, εντούτοις ο Θεός επέτρεψε και τη θλίψη και τον πόνο και το μαρτύριο στη ζωή του. Και ο λόγος είναι μέσα από τη ζωή του Αγίου να φανερωθούν τα έργα του Θεού και να δοξαστεί το Πανάγιον  Όνομά Του, ώστε να πιστέψουν πολλοί. Βλέποντας ένα δίκαιο, έναν άνθρωπο του Θεού να πάσχει, γίνεται παράδειγμα προς μίμηση, παρακινούμαστε και μεις προς θεογνωσία. Και πράγματι βλέποντας το μαρτύριο του Αγίου πίστεψαν πολλοί και ειδωλολάτρες ακόμα. Και έτσι σώθηκαν. Θέλει έτσι ο Θεός να καταστήσει παράδειγμα προς μίμηση τους δικούς του ανθρώπους.

Ένα τελευταίο μήνυμα από την όλη αγία βιοτή και το μαρτυρικό τέλος του Αγίου είναι ότι η ζωή είναι μέγιστο αγαθό. Υπάρχουν όμως αξίες μεγαλύτερες από τη ζωή. Στην κορυφή αυτής της κλίμακας των αξιών είναι η θρησκεία μας, η πατρίδα μας, η οικογένειά μας και μετά η ζωή. Και όταν κινδυνεύουν καλούμαστε, χωρίς δεύτερη σκέψη, να τις υπερασπιστούμε θυσιάζοντας και την ίδια τη ζωή μας», είπε περαίνοντας τον  εόρτιο λόγο του.

Το πρωΐ της Κυριακής, 27 Ιουλίου 2025, τελέστηκε Αρχιερατικό Συλλείτουργο στον πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονος Harrow, προϊσταμένου του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου και συλλειτουργούντων του Αρχιεπισκόπου Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας κ.κ. Νικήτα, του Μητροπολίτου Κολωνείας κ. Αθανασίου και του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Κλαυδιουπόλεως κ. Ιακώβου.

Ευρισκόμενος στην ελληνοκυπριακή παροικία του Λονδίνου και αφουγκραζόμενος την αγωνία όλων για την κατεχόμενη πατρίδα μας, ο Μακαριώτατος, με το έντονο αίσθημα φιλοπατρίας και αγωνιστικότητας που τον διακατέχει, δεν παρέλειψε στον λόγο που εκφώνησε, να αναφερθεί στην εθνική τραγωδία που εδώ και 51 χρόνια ταλαιπωρεί και απειλεί την πατρίδα μας και να ενημερώσει όλους για τους κινδύνους που διατρέχουμε. Μεταξύ άλλων τόνισε τα εξής: «Μόνιμος στόχος της Τουρκίας είναι η τουρκοποίηση και κατάληψη ολόκληρης της Κύπρου. Αυτό φαίνεται και από τον οδικό χάρτη του Νιχάτ Ερίμ με τα έξι σημεία που έθεσε, προκειμένου να πετύχουν τον στόχο τους. Πρώτα ήταν να μην επιτευχθεί η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Δεύτερον, να αποκτήσει η Τουρκία νόμιμα δικαιώματα επί της Κύπρου. Κάτι που πέτυχαν με τις δολοπλοκίες των ξένων δυνάμεων και της Αγγλίας. Τρίτον, να μαζεψουν τους Τουρκοκυπρίους σε θυλάκους. Τέταρτον, να θεραπεύσουν την αριθμητική μειονεξία τους, πράγμα που το πετυχαίνουν με τον εποικισμό.  Πέμπτο, να αποκτήσουν τον στρατιωτικό έλεγχο της περιοχής. Κάτι για το οποίο κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι τον κατέχουν. Έκτο, να έχουν και τον πολιτικό έλεγχο της Κύπρου. Αυτός ο στόχος τους δεν έχει υλοποιηθεί. Τη διαχείριση της Κυπριακής Δημοκρατίας την έχουμε εμείς. Γι’ αυτό και οι Τούρκοι διεκδικούν πάντα την κατάργησή της. Αν δεχτούμε τη δημιουργία νέου κράτους, θα χάσουμε την Κυπριακή Δημοκρατία και θα γίνουμε όμηροι της Τουρκίας». Πρέπει να καταλάβουμε, τόνισε ο Αρχιεπίσκοπος, ότι οι συνεχείς υποχωρήσεις μας δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. «Πρέπει να θέσουμε το πρόβλημά μας στις σωστές του διαστάσεις. Ως πρόβλημά εισβολής και κατοχής. Και να διεκδικήσουμε για τον λαό μας ότι απολαμβάνουν όλοι οι Ευρωπαίοι. Να ενισχύσουμε την άμυνά μας με αποτρεπτικά όπλα. Να έχουμε μια αρραγή ενότητα Κύπρος και Ελλάδα για να διεκδικούμε τα δίκαια του Ελληνισμού. Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να προχωρήσουμε μαζί. Κινδυνεύει ένα τμήμα του έθνους. Μετρούμε 35 αιώνες Ελληνισμού στην Κύπρο και ζητούμε να παραμείνουμε στον τόπο των πατέρων μας». Τέλος, κάλεσε όλους σε συμπαράσταση στον δίκαιο αγώνα για την απελευθέρωση της Κύπρου.

Καλούμαστε να παραμείνουμε ενωμένοι και ομόψυχοι με αντοχές στις επάλξεις του χρέους όταν το έθνος κινδυνεύει. «Όταν ο λαός μας πορεύεται με πίστη στον Θεό, αγάπη στην Πατρίδα, ενωμένος και σύμψυχος, τότε πράγματι μεγαλουργεί!» είπε κλείνοντας τον λόγο του.

Ο ναός ήταν κατάμεστος από κόσμο, ο οποίος παρακολούθησε με ευλάβεια την λαμπρά Θεία Λειτουργία και την ομιλία του Μακαριωτάτου.

Στο τέλος ο οικείος Ποιμενάρχης Αρχιεπίσκοπος Θυατείρων, μετά το εγκάρδιο καλωσόρισμα, πρόσφερε στον Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Κύπρου ένα επιγονάτιο και άλλα συμβολικά δώρα αναμνηστικά της επισκέψεώς του,   ευχόμενος επί των ημερών του νυν Αρχιεπισκόπου Κύπρου να δούμε μια Κύπρο ενωμένη και ελεύθερη, χωρίς κατοχικά στρατεύματα.

Ο  Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, αφού ευχαρίστησε όλους και  ιδιαίτερα τον Σεβασμιώτατο  για την τιμητική πρόσκληση, την αγάπη και τη φιλοξενία, εξέφρασε για άλλη μια φορά τη συγκίνησή του, λόγω των αναμνήσεών του από τη διακονία του στην εν λόγω κοινότητα. Στον Σεβασμιώτατο πρόσφερε ένα ασημένιο εικόνισμα της Παναγίας της Κυκκώτισσας.

Εκ μέρους της ελληνικής κοινότητας Ηarrow καλωσόρισε εγκαρδίως τον Μακαριώτατο ο Άρχων Ευταξίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και Μέγας Ευεργέτης της κοινότητος, κ. Πανίκος Ηροδότου. Ο κ. Παντελής Δημοσθένους πρόσφερε εκ μέρους της κοινότητος αναμνηστικά δώρα στον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου και τη συνοδεία του, καθώς και στον Σεβασμιώτατο ποιμενάρχη τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας διεξήχθη έρανος από το εκκλησίασμα για τους εμπερίστατους πυρόπληκτους αδελφούς μας στην Κύπρο, οι οποίοι αυτές τις μέρες βιώνουν τις τραγικές συνέπειες της πυρκαγιάς που έπληξε τις περιοχές τους.

Έπειτα, ακολούθησε επίσημο γεύμα στην αίθουσα του Ιερού Ναού από την ελληνική κοινότητα Harrow. Ενώ το βράδυ της Κ Αρχιεπίσκοπος Θυατείρων θα προσφέρει επίσημο Δείπνο προς τιμή του Αρχιεπισκόπου Κύπρου.

Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου θα αναχωρήσει από το Λονδίνο για την Κύπρο αύριο Δευτέρα, 28 Ιουλίου 2025.

Ὑποθέσεις: Ἀρχιμ. Βαρνάβα Χρυσάνθου καὶ Διακ. Ραφαὴλ Μισιαούλη, κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ταμασοῦ

Τὸ Ἑξαμελὲς Συνοδικὸν Δικαστήριον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου ἀπαρτιζόμενον ἐκ τοῦ Προέδρου αὐτοῦ, Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Κιτίου κ. Νεκταρίου, τῶν μελῶν αὐτοῦ, Πανιερωτάτων Μητροπολιτῶν, Λεμεσοῦ κ. Ἀθανασίου, Μόρφου κ. Νεοφύτου, Κωνσταντίας κ. Βασιλείου, Τριμυθοῦντος κ. Βαρνάβα, τοῦ Θεοφιλεστάτου Ἐπισκόπου, Ἀρσινόης κ. Παγκρατίου, κατόπιν παραπομπῆς ἐνώπιον αὐτοῦ τῶν ὑποθέσεων τῶν: Ἀρχιμανδρίτου Βαρνάβα Χρυσάνθου καὶ Διακόνου Ῥαφαὴλ Μισιαούλη, κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ταμασοῦ καὶ Ὀρεινῆς, προέβη εἰς ἐκδίκασιν τῶν ἐν λόγῳ ὑποθέσεων εἰς δικάσιμον συνεδρίαν, τῇ παρουσίᾳ ἁπάντων τῶν Μελῶν τοῦ Δικαστηρίου καὶ τῶν κατηγορουμένων, ἐν τῷ Μικρῷ Συνοδικῷ τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου.

Τὸ Ἑξαμελὲς Συνοδικὸν Δικαστήριον, διεξελθὸν τὸ πόρισμα τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς μεθ’ ὁλοκλήρου τοῦ περιεχομένου τοῦ κατατεθέντος εἰς τὴν Γραμματείαν τοῦ Δικαστηρίου μαρτυρικοῦ ὑλικοῦ καὶ τὰ Κατηγορητήρια τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Εἰσαγγελέως, προέβη εἰς ἐξέτασιν τῶν προσαχθέντων μαρτύρων ὑπερασπίσεως.

Διακοῦσαν δὲ μετὰ προσοχῆς τὴν Ἀγόρευσιν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τὰς Ἀπολογίας τῶν Κατηγορουμένων, ἀπεφάσισεν κατὰ πλειοψηφίαν τὴν καθαίρεσιν ἐκ τοῦ ὑψηλοῦ ὑπουργήματος τῆς Ἱερωσύνης, δι’ ἃ ὑπέπεσαν κανονικὰ παραπτώματα καὶ τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὰς τάξεις τῶν Μοναχῶν, τοῦ Βαρνάβα Χρυσάνθου καὶ τοῦ Ῥαφαὴλ Μισιαούλη, τέως κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ταμασοῦ καὶ Ὀρεινῆς, βάσει τῶν Θείων καὶ Ἱερῶν Κανόνων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ τῶν Διατάξεων τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου.

Ἐκ τῆς Γραμματείας τοῦ Ἑξαμελοῦς Συνοδικοῦ Δικαστηρίου

 

Ἐν τῇ Ἱερᾷ Ἀρχιεπισκοπῇ Κύπρου,
τῇ 28ῃ Ἰουλίου 2025.

Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ

Παντελεήμων, ὁ μεγαλομάρτυς Χριστομάρτυς, ὁ τοῦ Παντελεήμονος Θεοῦ ἐπώνυμος, ἡ δόξα τῶν μαρτύρων καὶ τὸ κόσμημα τῆς Ἐκκλησίας, ὁ ταχὺς τῶν πιστῶν ἀντιλήπτορας καὶ ἰατρός, ἡ βρύση τῶν θαυμάτων καὶ τὸ πέλαγος τῶν ἰαμάτων, τὸ γλυκὺ στοὺς πιστοὺς καὶ πράγμα καὶ ὄνομα, συνεκάλεσε τὴ σημερινὴ ὁμήγυρη μαζὶ καὶ πανήγυρη, καὶ συνάθροισε ἐμᾶς,

τὸν φιλόχριστο καὶ φιλομάρτυρα λαὸ τοῦ Θεοῦ στὸν περικαλλή του τοῦτο ναό, γιὰ νὰ στέψουμε τὴ μαρτυρικὴ κεφαλή του μὲ ὕμνους καὶ ᾠδὲς πνευματικὲς καὶ νὰ δοξάσουμε τὸν Κύριο, ποὺ τὸν ἀντιδόξασε πλουσιοπάροχα καὶ στὴ γῆ καὶ στὸν οὐρανό.

Ἐπίγεια πατρίδα τοῦ οὐρανοπολίτη τούτου ἁγίου ὑπῆρξε ἡ κλεινὴ μεγαλούπολη τῆς Νικομήδειας στὴ Βιθυνία τῆς βορειοδυτικῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἐκεῖ εἶδε τὸ φῶς τοῦ ἡλίου ὁ μέτοχος αὐτὸς τοῦ ἀϊδίου Φωτὸς κατὰ τὸ τελευταῖο τέταρτο τοῦ 3ου αἰ. μ.Χ., μὲ γονεῖς τὸν εἰδωλολάτρη συγκλητικὸ Εὐστόργιο καὶ τὴν ἐνάρετη χριστιανὴ Εὐβούλη, ποὺ τοῦ ἔδωσαν τὸ ὄνομα Παντολέων.

Ὁ αὐτοκράτορας Διοκλητιανὸς τὸ ἔτος 293, μὲ τὴν καθιέρωση τοῦ συστήματος τῆς Τετραρχίας γιὰ τὴ διοίκηση τῆς ἀχανοῦς τότε ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας, ἐπέλεξε τὴ Νικομήδεια ὡς τὴν πρωτεύουσα τοῦ ἀνατολικοῦ τμήματος τῆς αὐτοκρατορίας. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὴ εἶχε ἰσοπεδωθεῖ ἀπὸ σεισμὸ τὸ ἔτος 268, ὁ Διοκλητιανὸς τὴν ἀνοικοδόμησε ἐκ βάθρων μὲ ἐνισχυμένα τείχη, ἐργοστάσιο ὅπλων, λουτρά, ἀμφιθέατρο, παλάτι, βασιλικὴ καὶ νομισματοκοπεῖο. Τόσο δὲ ἀναβαθμίσθηκε, ὥστε κατέστη μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες πόλεις τῆς αὐτοκρατορίας μαζὶ μὲ τὴ Ρώμη, τὴν Ἀλεξάνδρεια καὶ τὴν Ἀντιόχεια.

Σ᾽ αὐτὴ λοιπὸν τὴ λαμπρὴ καὶ κατείδωλο μεγαλούπολη ἀνατράφηκε ὁ Παντολέων, λαμβάνοντας ἀξιόλογη μόρφωση. Ἔχοντας δὲ ἀγαθὴ προαίρεση, σπούδασε τὴ φιλάνθρωπη ἐπιστήμη τῆς ἰατρικῆς κοντὰ στὸν περίφημο στὴν ἐποχή του ἰατρὸ Εὐφρόσυνο. Σὲ λίγο διάστημα ἐξέμαθε τόσο καλὰ τὴν ἰατρική, ὥστε, ὅταν τὸ πληροφορήθηκε ὁ γαμβρὸς τοῦ Διοκλητιανοῦ καὶ αὔγουστος τῆς Ἀνατολῆς Μαξιμιανὸς Γαλέριος, σκεφτόταν νὰ τὸν προσλάβει ὡς προσωπικό του ἰατρὸ στὸ παλάτι. Αὐτὰ σχεδίαζε γιὰ τὸν Παντολέοντα ὁ ἐπίγειος βασιλιάς· ἀλλ᾽ ὁ ἐπουράνιος καὶ παντοκράτορας Θεὸς προόριζε τὸν νέο γιὰ πολὺ ὑψηλότερα ἀξιώματα. Γιατί, βλέποντας ὁ Κύριος τὴν ἁγνή του καρδιὰ πὼς ἦταν σκεῦος δεκτικὸ τῆς Χάρης Του, τοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρία νὰ τὸν γνωρίζει, νὰ γίνει μαθητής Του. Καί, νὰ πῶς.

Στὶς 23 Φεβρουαρίου τοῦ 303, οἱ αὐτοκράτορες Διοκλητιανὸς καὶ Γαλέριος ἐξέδωσαν διάταγμα (ἔδικτο) γενικοῦ διωγμοῦ τῶν χριστιανῶν στὴν ἀνατολικὴ αὐτοκρατορία. Χιλιάδες ἦταν τότε οἱ πιστοὶ ποὺ ἀναδείχθηκαν μάρτυρες στὴ Νικομήδεια, μὲ προεξάρχοντα τὸν θαυμαστὸ ἀρχιεπίσκοπό τους ἅγιο Ἄνθιμο (ἡ μνήμη του στὶς 3 Σεπτεμβρίου). Κάποιοι ὅμως πιστοί, μὴ αἰσθανόμενοι ἕτοιμοι γιὰ τὸ μαρτύριο, παρέμεναν κρυμμένοι. Ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς ἦταν καὶ ὁ πρεσβύτερος Ἑρμόλαος, ποὺ λειτουργοῦσε κρυφὰ καὶ στήριζε τοὺς ἐναπομείναντες πιστούς. Βλέποντας ὁ Ἑρμόλαος τὸν νεαρὸ Παντολέοντα πηγαίνοντας γιὰ μάθημα στὸν Εὐφρόσυνο  νὰ διέρχεται καθημερινὰ ἔξω ἀπὸ τὸ σπίτι ποὺ κρυβόταν, διεγνώρισε τὴν καθαρότητα καὶ δεκτικότητα τῆς ψυχῆς του. Πληροφορημένος λοιπὸν ἐσωτερικὰ ὅτι, ἐὰν τοῦ ἀποκάλυπτε τὸν κεκρυμμένο πολύτιμο μαργαρίτη Χριστό, δηλαδὴ τὰ μυστήρια τῆς χριστιανικῆς Πίστης, ὁ νέος θὰ καρποφοροῦσε πολυπλάσια τὸν εὐαγγελικὸ σπόρο, τὸ τόλμησε. Τὸν κάλεσε λοιπὸν στὸ σπίτι του καὶ τοῦ δίδαξε τὴν ἐνανθρώπηση τοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, ποὺ ἦρθε νὰ θεραπεύσει τὴν ἄρρωστη ἀνθρώπινη φύση καὶ μᾶς ἔδωσε τὴ δυνατότητα θεραπείας τῶν ἀσθενειῶν μας χωρὶς βότανα καὶ ἀνθρώπινες τέχνες, ἀφοῦ Αὐτὸς εἶναι ὁ πραγματικὸς Ἰατρὸς τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων. Τὰ θεοφόρα λόγια τοῦ ἁγίου πρεσβυτέρου γέμισαν χαρὰ τὴν ψυχὴ τοῦ ἁγνοῦ νέου, ποὺ συνέχισε νὰ μεταβαίνει κρυφὰ στὸ σπίτι τοῦ Ἑρμολάου καὶ νὰ κατηχεῖται περαιτέρω στὴ χριστιανικὴ Πίστη.

Ἐπιστρέφοντας κάποια μέρα ἀπὸ τὸν Εὐφρόσυνο, βρῆκε στὸν δρόμο ἕνα παιδὶ νεκρὸ ἀπὸ δάγκωμα ἔχιδνας, ποὺ βρισκόταν δίπλα ἀπὸ τὸ θύμα της. Ὁ Παντολέων ἔκρινε πὼς εἶχε ἔλθει ἡ ὥρα νὰ δοκιμάσει τὴν ἀλήθεια τῶν ὑποσχέσεων τοῦ Ἑρμολάου, τῶν ὑποσχέσεων τοῦ Ἰησοῦ στοὺς μαθητές Του, ὅτι στὸ ὄνομά Του θὰ ἐπιτελοῦν θαυμαστὰ σημεῖα: Θὰ ἐγείρουν νεκρούς, θὰ ἐκβάλλουν δαιμόνια, θανατώνουν ὄφεις, θὰ θεραπεύουν κάθε ἀσθένεια. Ἐπικαλέσθηκε λοιπὸν τὸ παντοδύναμο ὄνομα τοῦ Χριστοῦ καί, τὸ μὲν παιδὶ ἀμέσως ἀναστήθηκε σὰν ἀπὸ ὕπνο, τὸ δὲ ἰοβόλο ἑρπετὸ ἀμέσως θανατώθηκε! Δὲν ζήτησε πλέον ἄλλη ἀπόδειξη γιὰ τὴν ἀλήθεια τῆς χριστιανικῆς Πίστης ὁ Παντολέων, ἀλλ᾽ ἔτρεξε χαρούμενος στὸν διδάσκαλό του καὶ ζήτησε νὰ λάβει παρευθὺς τὸ ἅγιο Βάπτισμα, ὅπως καὶ ἔγινε. Μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ καὶ τὴ θεραπεία ἑνὸς τυφλοῦ ποὺ τέλεσε, ὁδήγησε στὴν Πίστη καὶ τὸν πατέρα του Εὐστόργιο, ποὺ βαπτίσθηκε κι αὐτὸς ἀπὸ τὸν Ἑρμόλαο καὶ ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ λίγο ἀργότερα.

Μοίρασε τότε ὁ ἅγιος στοὺς πτωχοὺς τὴν περιουσία του καὶ ἐπιδόθηκε μὲ περισσότερο ζῆλο στὴν ἴαση τῶν ἀσθενῶν, ζητώντας τους ὡς ἀμοιβὴ τὸ νὰ πιστεύουν στὸν Χριστό, ἀπαρνούμενοι τὴν πλάνη τῶν εἰδώλων. Φθονώντας ὅμως οἱ ἄλλοι ἰατροὶ τῆς Νικομήδειας τὴν εὔνοια τοῦ αὐτοκράτορα πρὸς τὸν Παντολέοντα, ἀλλὰ καὶ τὸ ὅτι θεράπευε εὔκολα καὶ χωρὶς φάρμακα κάθε μεγάλη καὶ μικρὴ ἀσθένεια, καὶ βρίσκοντας ἀφορμὴ τὴ νοσηλεία ποὺ πρόσφερε σὲ κάποιο ποὺ εἶχε βασανισθεῖ ἀπὸ τὸν Μαξιμιανό, τὸν κατέδωσαν σ᾽ αὐτὸν ὡς χριστιανό. Ἀνακρίνοντας δὲ ὁ αὐτοκράτορας καὶ τὸν πρώην τυφλό, τὸν ὁποῖο ὁ ἅγιος εἶχε θεραπεύσει, καὶ μαθαίνοντας πὼς εἶχε ἐνεργήσει τὸ θαυμαστὸ αὐτὸ σημεῖο μὲ τὴν ἐπίκληση τοῦ παντοδύναμου ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, πρόσταξε ὀργισμένος νὰ ἀποκεφαλίσουν τὸν πρώην τυφλὸ -καὶ νῦν μάρτυρα φωτοφόρο τῆς Ἀληθείας- καὶ ἔστειλε ἀνθρώπους του καὶ συνέλαβαν τὸν Παντολέοντα καὶ τὸν ὁδήγησαν ἐνώπιόν του. 

Στὴν ἀπολογία του μπροστὰ στὸν ἀμείλικτο διώκτη τῶν χριστιανῶν καθόλου δὲν δειλίασε ὁ ἅγιος, ἀλλὰ ἤλεγξε καὶ κατήσχυνε τὴν πλάνη τῶν εἰδώλων. Καὶ ἀκόμη, γιὰ νὰ ἀποδείξει τὴν ἀλήθεια τῶν ὅσων πρέσβευε γιὰ τὴν παντοδύναμη καὶ ἰαματικὴ χάρη τοῦ Χριστοῦ, πρότεινε στὸν τύραννο καὶ ἔφεραν ἕνα παραλυτικό, γιὰ νὰ προσπαθήσουν χωριστὰ καὶ οἱ ἱερεῖς τῶν ψευδοθεῶν καὶ ἐκεῖνος νὰ τὸν θεραπεύσουν. Ὅταν ἀπέτυχαν οἱ πρῶτοι νὰ τὸ κάνουν αὐτό, προσευχήθηκε μὲ τὴν σειρά του ὁ ἅγιος καί, ἐπικαλούμενος τὸν Χριστό, σήκωσε ἀπὸ τὸ κρεβάτι τὸν παράλυτο ἄνδρα. Μὲ τὸ θαυμαστὸ τοῦτο σημεῖο πίστευσαν πολλοὶ εἰδωλολάτρες στὸν Κύριο, ἐνῶ ὁ θαυματουργὸς ἰατρὸς παραδόθηκε στὴ συνέχεια σὲ ποικίλα βασανιστήρια γιὰ νὰ ἀρνηθεῖ τὴν Πίστη του. Οὔτε ὅμως τὰ σιδερένια νύχια, μὲ τὰ ὁποῖα τὸν ἔγδαραν ἀπάνθρωπα, οὔτε οἱ δαυλοὶ ποὺ τὸν ἔκαψαν, οὔτε ὁ καυτὸς μόλυβδος, ὅπου τὸν ἔριξαν δὲν ἔκαμψαν τὸ γενναῖο του φρόνημα· ἀντίθετα χάλκευσαν τὴν Πίστη του. Καὶ ὁ ἀγωνοθέτης Χριστὸς τοῦ ἐμφανίσθηκε, τὸν ἰάτρευσε ἀπὸ τὶς πληγὲς καὶ τὸν συνόδευε ἐφεξῆς, λυτρώνοντας τον ἀπὸ τὰ πανώδυνα ἑπόμενα βασανιστήρια. Ἔτσι, τὸν ὁδήγησε θαυμαστὰ στὴν ξηρά, ὅταν προσδένοντάς τον σὲ μεγάλη πέτρα τὸν ἔριξαν στὴ θάλασσα· τιθάσσευσε τὰ ἄγρια θηρία, στὰ ὁποῖα τὸν ἔριξαν νὰ τὸν κατασπαράξουν· τὸν λύτρωσε ἀπὸ τὸν τροχὸ μὲ τὰ κοφτερὰ μαχαίρια, ὅπου τὸν προσέδησαν γιὰ νὰ κατακοπεῖ. Κι ὅταν ὁ Μαξιμιανὸς τὸν ρώτησε ἀπὸ ποιόν εἶχε διδαχθεῖ τὴν Πίστη του καὶ ἔλαβε τέτοια θαυμαστὴ δύναμη, ὁ ἅγιος ἔκρινε πὼς εἶχε ἔλθει ἡ ὥρα νὰ ἀναδείξει τὸν κεκρυμμένο θησαυρό, τὸν ἅγιο διδάσκαλό του, γιὰ νὰ τελειωθοῦν μαζὶ διὰ τοῦ μαρτυρίου.

Πράγματι, μετὰ τὴ μαρτυρικὴ τελείωση τοῦ Ἑρμολάου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ Ἑρμίππου καὶ Ἑρμοκράτους, ἔλαβε καὶ ὁ Παντολέων τὴν ἀπόφαση τῆς διὰ ξίφους θανάτωσης. Μόλις τελείωσε τὴν τελευταία του προσευχὴ ὁ ἅγιος πρὶν τὸν ἀποκεφαλισμό του, φωνὴ θεϊκὴ ἀκούσθηκε ἐξ οὐρανῶν, ποὺ τοῦ εὐαγγελιζόταν τὴν οὐράνια βασιλεία καὶ ὑποσχόταν τὴν ἄνωθεν βοήθεια σὲ ὅσους θὰ τὸν τιμοῦν καὶ θὰ τὸν ἐπικαλοῦνται. Κι ἀκόμη, ὅτι τὸ ὄνομά του δὲν θὰ εἶναι πλέον Παντολέων, ἀλλὰ Παντελεήμων! Ἔκλινε τότε τὸν αὐχένα καὶ ἀπὸ τὴν τομὴ τοῦ λαιμοῦ του ἔρρευσε γάλα ἀντὶ αἵματος, τὸ σῶμα του ἔγινε λευκὸ σὰν χιόνι, ἐνῶ ἡ ξερὴ ἐλιὰ στὴν ὁποία τὸν εἶχαν προσδέσει ἔβγαλε ἀμέσως φύλλα καὶ πλούσιο καρπό!

Οἱ στρατιῶτες ποὺ εἶχαν διαταχθεῖ νὰ καύσουν τὸ μαρτυρικὸ λείψανο τὸ παρέδωσαν στοὺς πιστούς, ποὺ εἶχαν συναθροισθεῖ στὴν τελείωση τοῦ μάρτυρος καὶ τὸ ἐνεταφίασαν στὸ κτῆμα τοῦ Σχολαστικοῦ Ἀδαμαντίνου. Τὰ ἱερὰ λείψανα τοῦ μεγαλομάρτυρος Παντελεήμονος, ποὺ μὲ τὸν χρόνο διανεμήθηκαν σὲ πολλὰ μέρη, ἀλλὰ καὶ οἱ ἱερές του εἰκόνες, ἀκόμη καὶ ἡ ἐπίκληση τοῦ σεπτοῦ ὀνόματός του, δὲν ἔπαυσαν καὶ δὲν θὰ παύσουν ἕως τῆς συντελείας νὰ χορηγοῦν τὴ ρώση τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος σὲ ὅσους προστρέχουν μὲ πίστη καὶ πόθο στὴν ἰαματική του χάρη, εἰς δόξαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Ἁγίου Πνεύματος, τοῦ Ἑνὸς ἐν Τριάδι Θεοῦ, στὸν Ὁποῖο ἀνήκει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος στοὺς αἰῶνες. Ἀμήν!

 

Πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα: 27.07.2022

ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ, ΣΤΙΣ 26 ΙΟΥΛΙΟΥ 1947
* * *
Κωστής Κοκκινόφτας
Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου

O Mητροπολίτης Πάφου (1930-1947) και μετέπειτα Aρχιεπίσκοπος Kύπρου (Iούν. – Iούλ. 1947) Λεόντιος υπήρξε μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές φυσιογνωμίες της Κύπρου των νεότερων χρόνων. Ανήλθε στον μητροπολιτικό θρόνο Πάφου το 1930, σε ηλικία μόλις 34 ετών, σε μια εποχή ιδιαίτερα σημαντική για την πορεία του εθνικού ζητήματος, που καθορίστηκε από το κίνημα των Οκτωβριανών του 1931 και την εξορία από την αποικιακή Κυβέρνηση των δύο εκ των τεσσάρων Αρχιερέων της Εκκλησίας της Κύπρου, Μητροπολιτών Κιτίου (1918-1937) Νικόδημου Μυλωνά και Κυρηνείας (1917-1947) Μακάριου Μυριανθέα. Ο θάνατος στη συνέχεια του Αρχιεπισκόπου Κύπρου (1916-1933) Κυρίλλου Γ΄, το 1933, και ακολούθως του Νικόδημου Μυλωνά στην εξορία, το 1937, επιφόρτωσαν τον Λεόντιο με επιπρόσθετες ευθύνες στα ήδη αυξημένα καθήκοντά του στον τομέα της εκκλησιαστικής διοίκησης, αφού ανέλαβε διαδοχικά την τοποτηρητεία του αρχιεπισκοπικού θρόνου και του μητροπολιτικού θρόνου Κιτίου. Λόγω δε της ταραγμένης πολιτικής κατάστασης και των ανελεύθερων εκλογικών νόμων του 1937, που θέσπισαν οι Κυβερνώντες, οι θρόνοι αυτοί παρέμειναν κενοί, για να πληρωθεί πολύ αργότερα ο αρχιεπισκοπικός, τον Ιούνιο του 1947, με την εκλογή σε αυτόν του Λεοντίου. Απεβίωσε, όμως, 36 μέρες αργότερα, σε ηλικία μόλις 51 ετών, χωρίς να προλάβει να θέσει σε εφαρμογή τον μεγαλόπνοο σχεδιασμό του για την αναγέννηση της Εκκλησίας της Κύπρου και τη συνακόλουθη συμβολή της στην ευρύτερη διάδοση και ενίσχυση της πνευματικής ζωής στο νησί.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο εδώ

«Μακάριοι οἱ νεκροί οἱ ἐν Κυρίῳ ἀποθνήσκοντες ἀπ᾿ ἄρτι…ἵνα ἀναπαύσωνται ἐκ τῶν κόπων αὐτῶν· τά γάρ ἔργα αὐτῶν ἀκολουθεῖ μετ᾿ αὐτῶν» (Ἀποκ. ιδ’ 13)»

Με πόνο ψυχής αποχαιρετήσαμε για το μεγάλο ταξίδι της αιωνίου ζωής το πρωϊνό της Πέμπτης 28 Ιουλίου στον κοιμητηριακό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Λευκωσίας, τον αγαπητό φίλο και κορυφαίο επιστήμονα-βυζαντινολόγο Αθανάσιο Παπαγεωργίου.  Το σύντομο αυτό κείμενο γράφεται ως μικρό αντίδωρο της φιλίας μας, αλλά και ευγνωμοσύνης για την μεγάλη του προσφορά στην Εκκλησία της Κύπρου, την πατρίδα μας και τις βυζαντινές σπουδές.

Γεννήθηκε το 1931 στο κατεχόμενο σήμερα από τους Τούρκους Παλαίκυθρο στην υπερπολύτεκνη οικογένεια του πατρός Γεωργίου Αθανασίου και της Πρεσβυτέρας Χρυσταλλούς Παπαναστασίου.  Ο πατέρας του βασανίστηκε φρικτά από τους Τούρκους εισβολείς και πέθανε λίγο μετά στην προσφυγιά.  Ήταν το πρώτο από τα έξι παιδιά της οικογένειας. Με την οικονομική στήριξη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής, φοίτησε στο Παγκύπριο Γυμνάσιο και στη συνέχεια,  με υποτροφία, σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.  Αποφοίτησε από αυτό το 1954 με πτυχίο άριστα.  Από τότε μέχρι το 1960 που μετέβη στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές στη βυζαντινή ιστορία και τέχνη, εργάστηκε σε διάφορες θέσεις στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου ως ιεροκήρυκας, συντάκτης εβδομαδιαίου κηρύγματος, καθώς και των εφημερίδων «Εκκλησιαστικό Βήμα» και «Εκκλησιαστική Ζωή».

Κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα, ανέπτυξε σημαντική εθνική δράση. Ήταν στενός συνεργάτης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και λειτούργησε ως σύνδεσμος του με τον Αρχηγό Διγενή.  Φρόντιζε για την απόκρυψη και μετακίνηση καταζητουμένων, την συγκέντρωση πληροφοριών και τη μεταφορά οπλισμού.

Το 1959 νυμφεύθηκε τη Λούλλα Κοκκίνου.  Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Μιχάλη και την Τούλλα, καταξιωμένους σήμερα επιστήμονες.

Μετά την επάνοδο του στην Κύπρο από το Παρίσι, διορίστηκε το 1962, Έφορος Βυζαντινών Μνημείων στο Τμήμα Αρχαιοτήτων.  Από την έπαλξη αυτή, αγωνίστηκε για τη συντήρηση και αποκατάσταση δεκάδων Εκκλησιών, τη συντήρηση και καθαρισμό τοιχογραφιών, ψηφιδωτών και εικόνων.  Με πρωτοβουλία του, συστάθηκαν μόνιμα συνεργεία στο Τμήμα Αρχαιοτήτων για τον σκοπό αυτό.  Το ανασκαφικό του έργο στα παλαιοχριστιανικά βυζαντινά μνημεία ήταν πολύ αξιόλογο: Ανασκαφές στις Βασιλικές της Αγίας Τριάδος Γιαλούσας, στο Μαραθόβουνο, της Λιμενιώτισσας και της Χρυσοπολίτισσας στην Πάφο,  στις Μονές του Αγίου Σπυρίδωνα στην Τρεμετουσιά και στον Άγιο Ηρακλείδιο στο Πολιτικό.

Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 στην Κύπρο και τη συστηματική λεηλασία και καταστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς στο βόρειο τμήμα του νησιού, εκ της θέσεως του, πρωτοστάτησε στον αγώνα του εντοπισμού και επαναπατρισμού της κλεμμένης πολιτιστικής μας κληρονομιάς.  Κατάρτισε κατάλογο των σημαντικοτέρων κλεμμένων κειμηλίων μας που παραδόθηκε το 1975 στα Ηνωμένα Έθνη με στόχο τον εντοπισμό και τη διαφύλαξη τους.  Καίριας σημασίας ήταν η συμμετοχή του στην υπόθεση του Τούρκου αρχαιοκαπήλου A. Dikmen στο Μόναχο το 1997.  Μετά την κατάσχεση εκατοντάδων κυπριακών αρχαιοτήτων και βυζαντινών κειμηλίων από τα υποστατικά του Dikmen, πραγματοποίησε την ταυτοποίησή τους και απέδειξε την Κυπριακή προέλευσή τους ώστε να πεισθούν οι δικαστικές αρχές του Μονάχου και διατάξουν τον επαναπατρισμό τους στην Κύπρο.

Το συγγραφικό του έργο ογκοδέστατο και εξαιρετικά σημαντικό αφού συνέγραψε πολυάριθμες μονογραφίες, άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά, πρακτικά συνεδριών και συλλογικούς τόμους.  Μετά τη συνταξιοδότησή του ως Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων (1991), κατόπιν ανάθεσης της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου, ανέλαβε το τιτάνιο έργο της καταγραφής όλων των εκκλησιαστικών κειμηλίων που βρίσκονται στις ελεύθερες περιοχές και όσων τυχόν διασώθηκαν από τις κατεχόμενες.  Με την υπομονή και την επιμονή του, εργάστηκε συστηματικά για δεκαπέντε περίπου χρόνια περιερχομένος όλους τους ναούς των πόλεων και της υπαίθρου για να το ολοκληρώσει.  Το τεράστιο και μοναδικό αυτό αρχείο, στη συνέχεια ψηφιοποιήθηκε και έτσι, η Εκκλησία της Κύπρου γνωρίζει το εύρος του κειμηλιακού της πλούτου.

Γι’ αυτό και με ομόφωνη απόφαση της, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου στις 12 Ιουνίου 2013 σε σεμνή τελετή στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής του απένεμε το Χρυσό Παράσημο του Αποστόλου Βαρνάβα, την μεγαλύτερη τιμητική της διάκριση για το εκκλησιαστικό, εθνικό και επιστημονικό του έργο στην Εκκλησία και την πατρίδα.

Με την απαράμιλλη σεμνότητα και την ταπεινοφροσύνη που τον χαρακτήριζαν, ο ίδιος ανέφερε στην αντιφώνηση της παρασημοφόρησης του: «Εγώ δεν έκαμα πέραν όσων επέβαλλε το καθήκον και η ευγνωμοσύνη που τρέφω προς την Εκκλησία, η οποία με εμόρφωσε με τις υποτροφίες που μου παρεχώρησε.  Εξακολουθώ να πιστεύω ότι οφείλω πολλά και προς την πατρίδα και την Εκκλησία.  Συνεχώς μου υπενθυμίζει το χρέος μου αυτό η επιταγή του Κυρίου:  «Όταν ποιήσητε πάντα τα διατεταγμένα υμίν, λέγετε, ότι δούλοι αχρείοι εσμέν, ότι ο οφείλομεν ποιήσαι πεποιήκαμεν» (Λουκ. Ιζ, 10)».

Ο Α. Παπαγεωργίου βραβεύτηκε επίσης από την Ακαδημία Αθηνών, την Βυζαντινολογική Εταιρεία Κύπρου (2019), της οποίας υπήρξε ιδρυτικό μέλος, την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών (2008) και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου που διοργάνωσε το 2012 Διεθνές Συνέδριο προς τιμήν του.

Αναμφίβολα αποτελεί τον θεμελιωτή των βάσεων μελέτης της Βυζαντινής Τέχνης και της Βυζαντινής Ιστορίας της Κύπρου.  Η σφραγίδα του έργου και της προσφοράς του θα παραμείνει ανεξίτηλη στην ιστορία του τόπου  μας.  Το φωτεινό του παράδειγμα ενέπνευσε και εμπνέει πληθώρα νέων επιστημόνων στις βυζαντινολογικές έρευνες και σπουδές.

Πλήρης ημερών εξεδήμησε από τα εγκόσμια στα υπερκόσμια για να απολαύσει τον δίκαιο μισθό των πολλών του κόπων από τον μισθαποδότη Χριστό. 

Αιωνία του η μνήμη.

 

Επίσκοπος Νεαπόλεως Πορφύριος

Η κατάσταση του Βυζαντίου στις παραμονές της Δ΄ Σταυροφορίας

Στα τέλη του 12ου αιώνα, λίγα χρόνια πριν την Άλωση του 1204, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία διατηρούσε μόνο την αίγλη που της είχε αφήσει η διακυβέρνηση από τη δυναστεία των Κομνηνών. Μετά την πτώση του τελευταίου αυτοκράτορα της δυναστείας των Κομνηνών, του Ανδρόνικου (1183-1185), στο βυζαντινό θρόνο αναρριχήθηκε ο Ισαάκιος Β΄ Άγγελος, ο οποίος έμεινε στην εξουσία ως το 1195. Τότε ο αδερφός του Αλέξιος Γ΄ (1195 -1203) ανέτρεψε τον Ισαάκιο, τον τύφλωσε και τον φυλάκισε. Ο νέος αυτοκράτορας έμεινε στο θρόνο μέχρι την ανατροπή του από τους σταυροφόρους το 1203. Όλο αυτό το διάστημα η κατάσταση του κράτους επιδεινωνόταν. Συνεχώς ξεσπούσαν εξεγέρσεις και στασιαστικά κινήματα. Οι μεγάλες σπατάλες στις οποίες επιδίδονταν οι αυτοκράτορες και η αυλή οδηγούσαν σε αδιέξοδο τα οικονομικά του κράτους. Οι κοινωνικές αντιθέσεις οξύνονταν. Παράλληλα οι εξωτερικοί εχθροί του Βυζαντίου τόσο στη Βαλκανική όσο και στη Μικρά Ασία ισχυροποιούνταν σε βάρος του. Η αδράνεια και η κακοδιοίκηση των αυτοκρατόρων είχε καταστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως το «μεγάλο ασθενή». Αυτή ήταν η κατάσταση σε γενικές γραμμές όταν έφτασαν οι σταυροφόροι της Δ΄ Σταυροφορίας έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης.

Η οργάνωση της Σταυροφορίας

Ο πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ (1198-1216) από το πρώτο κιόλας διάστημα που εκλέχτηκε στον αποστολικό θρόνο της Ρώμης, είχε στα σχέδια του την οργάνωση Σταυροφορίας για την απελευθέρωση των Αγίων τόπων. Ήδη από το 1198 ο Ιννοκέντιος έστειλε επιστολές σε ηγεμόνες της Δύσης για την οργάνωση σταυροφορίας. Ήρθε μάλιστα και σε διαπραγματεύσεις με το Βυζαντινό αυτοκράτορα Αλέξιο Γ΄ γι’ αυτό το σκοπό. Οι πρώτες όμως αυτές προσπάθειές του έμειναν άκαρπες. Ο πάπας συνέχισε να πιέζει για την οργάνωση σταυροφορίας. Ήδη από το 1198 υπήρχε επικοινωνία μέσω επιστολών μεταξύ του Ιννοκεντίου Γ΄ και του Αλεξίου Γ΄, στις οποίες ο Ιννοκέντιος δήλωνε ότι επιθυμούσε την ένωση των δύο Εκκλησιών με υποταγή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον πάπα και παράλληλα παρότρυνε για τη συμμετοχή του Βυζαντίου στη σχεδιαζόμενη Σταυροφορία. Βέβαια ο Αλέξιος Γ΄ ακολούθησε μια παρελκυστική πολιτική με σκοπό να κερδίσει χρόνο κι έτσι δεν προέβαινε στην άμεση ικανοποίηση των διαφόρων παπικών αξιώσεων.

Παράλληλα, ο γιος του έκπτωτου βυζαντινού αυτοκράτορα Ισαάκιου Β΄, ο Αλέξιος, δραπέτευσε κι επισκέφτηκε τον Ιννοκέντιο Γ΄ ζητώντας βοήθεια, για να αποκατασταθεί ο πατέρας του στο θρόνο με αντάλλαγμα την ένωση των Εκκλησιών. Ο ίδιος ταξίδεψε και στη Γερμανία συναντώντας τον Γερμανό Αυτοκράτορα Φίλιππο της Σουηβίας ο οποίος ήταν νυμφευμένος με την Ειρήνη αδερφή του Αλεξίου.

Εν τέλει, στο κάλεσμα του Ιννοκεντίου για Σταυροφορία ανταποκρίθηκαν διάφοροι ηγεμόνες και φεουδάρχες. Οι Σταυροφόροι συγκεντρώθηκαν στη Βενετία. Σκοπός ήταν να μεταφερθούν με πλοία της Βενετίας στην Αίγυπτο και να πραγματοποιήσουν εκεί τις επιχειρήσεις τους. Αρχηγός των Σταυροφόρων εκλέχτηκε ο Βονιφάτιος ο Μομφερατικός και επικεφαλής των Βενετών ο υπέργηρος Δόγης Δάνδολος. Επειδή δεν κατόρθωσαν οι Σταυροφόροι να συγκεντρώσουν τα χρήματα που είχαν συμφωνήσει με τους Βενετούς για τη μεταφορά τους, κατέλαβαν για λογαριασμό της Βενετίας την πόλη Ζάρα (και προφανώς την λεηλάτησαν), μια Χριστιανική πόλη που ήταν υποτελής στο βασίλειο της Ουγγαρίας. Εκεί πέρασαν και το χειμώνα του 1202-1203 όπου πήγε και τους συνάντησε ο νεαρός Αλέξιος. Αυτός τους ζήτησε να τον βοηθήσουν, ώστε να αποκατασταθεί στο θρόνο του ο πατέρας του, ο Ισαάκιος Γ΄‧ τα ανταλλάγματα του ήταν κάτι παραπάνω από δελεαστικά : μεγάλο χρηματικό ποσό, εφόδια για τους σταυροφόρους, στρατιωτική ενίσχυση 10.000 ανδρών και ένωση των εκκλησιών.

Τελικά οι Σταυροφόροι πείθονται από το νεαρό Αλέξιο να αλλάξουν πορεία και να πάνε πρώτα στην Κωνσταντινούπολη και όχι στην Αίγυπτο, όπου ήταν ο αρχικός τους προορισμός.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Την άνοιξη του 1203 κάνοντας μια στάση στην Κέρκυρα οι σταυροφόροι κατευθύνθηκαν προς την Κωνσταντινούπολη, στην οποία έφτασαν το καλοκαίρι του 1203. Ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος, ένας εκ των ηγετών των Σταυροφόρων, που έχει καταγράψει τα γεγονότα της άλωσης, στο έργο του αναφέρει για το πώς αισθάνθηκαν οι σταυροφόροι όταν αντίκρισαν για πρώτη φορά τη Βασιλεύουσα:

«Τώρα μπορείτε να μάθετε πως κοίταζαν επίμονα την Κωνσταντινούπολη εκείνοι που δεν την είχαν δει ποτέ• γιατί δεν μπορούσαν να σκεφτούν πως μπορεί να υπάρχει σε όλον τον κόσμο μια τόσο πλούσια πόλη, όταν είδαν αυτά τα ψηλά της τείχη και τους πλούσιους πύργους κι αυτά τα πλούσια παλάτια κι αυτές τις ψηλές εκκλησίες, που ήταν τόσες πολλές που κανείς δεν θα το πίστευε αν δεν το έβλεπε με τα μάτια του, και ακόμη το μήκος και το πλάτος της πόλης που κυβερνούσε όλες τις υπόλοιπες. Και μάθετε πως δεν υπήρξε άνθρωπος τόσο ασυγκίνητος, που να μην ανατριχιάσει…».

Σχεδόν αμέσως αρχίζουν την πολιορκία και την επίθεση στην πόλη, ενώ η αντίσταση των Βυζαντινών μάλλον είναι ισχνή – εξάλλου οι σταυροφόροι επιτίθενται εξ ονόματος του εκθρονισθέντος Ισαακίου. Φοβισμένος ο Αλέξιος Γ΄ την νύχτα της 17ης προς 18ης Ιουλίου εγκαταλείπει την πόλη. Έτσι, στο θρόνο αποκατάσταθηκε ο τυφλός Ισαάκιος και λίγο αργότερα στέφθηκε συναυτοκράτορας κι ο γιος του ως Αλέξιος Δ΄. Όμως, επειδή ο Αλέξιος δεν ικανοποιούσε τους όρους της συμφωνίας, οι Σταυροφόροι στράφηκαν εναντίον του. Μέσα σε κλίμα αναταραχής ο Αλέξιος Δ΄ κι ο πατέρας Ισαάκιος ανατρέπονται και στο θρόνο αναρριχήθηκε ο Αλέξιος Ε΄ Δούκας Μούρτζουφλος τον Ιανουάριο του 1204.

Τότε άρχισαν εκ νέου οι συγκρούσεις μεταξύ Βενετών και Σταυροφόρων από τη μία και Βυζαντινών από την άλλη. Το Μάρτιο του 1204 οι Βενετοί και οι Σταυροφόροι υπέγραψαν τη μεταξύ τους συμφωνία για τη διανομή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την κατάσταση που θα προέκυπτε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία μετά την επικείμενη πτώση της Κωνσταντινούπολης. Τη συμφωνία αυτή έπρεπε να την επικυρώσει κι ο πάπας κάτι που όμως δεν έπραξε.

Στις 9 Απριλίου έγινε γενική επίθεση κατά της Κωνσταντινούπολης, η οποία αρχικά αποκρούστηκε επιτυχώς. Τρεις μέρες αργότερα στις 12 Απριλίου πραγματοποιήθηκε νέα επίθεση.

O Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος περιγράφει την επίθεση στα τείχη της Πόλης:

«Το πράγμα έμεινε εκεί μέχρι το πρωί της Δευτέρας και τότε πήραν τα όπλα εκείνοι από τα μεταγωγικά και τα ιππαγωγά και τις γαλέρες […] και τότε ξεκίνησε η επίθεση, βίαιη και θαυμαστή κάθε πλοίο έκανε επίθεση στον τόπο που βρισκόταν μπροστά του. Οι κραυγές της μάχης ήταν τόσο μεγάλες που νόμιζες πως γκρεμίζεται η γη.»

«Έτσι κράτησε για πολύ η επίθεση, μέχρι που ο Κύριος Ημών έκανε να σηκωθεί αέρας που τον ονομάζουν Βοριά και έσπρωξε τα καράβια προς την ακτή, περισσότερο απ‘ό,τι πριν, και μαζί μ’αυτά και δύο πλοία που ήταν δεμένα μαζί, που το ένα λεγόταν ”Η Προσκυνήτρια” και το άλλο ”Ο Παράδεισος” και εκείνα πλησίασαν στον πύργο, το ένα από τη μία μεριά και το άλλο από την άλλη, έτσι όπως τα οδήγησε ο Θεός και ο άνεμος, μέχρι πο η σκάλα της Προσκυνήτριας ακούμπησε στον πύργο. Κι αμέσως ένας Βενετός κι ένας ιππότης που λεγόταν Ανδρέας Ντυρμπουάζ μπήκαν στον πύργο και οι υπόλοιποι άρχισαν να μπαίνουν πίσω από αυτούς. Και εκείνη στον πύργο νικήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή.»

Αυτή τη φορά η άμυνα εξουδετερώθηκε και ο Αλέξιος Ε΄ εγκαταλείπει την πόλη. Την Τρίτη 13 Απριλίου 1204 οι Σταυροφόροι εισέρχονται στην πόλη και οι κάτοικοι μη συνειδητοποιώντας ότι η Αυτοκρατορία έχει καταλυθεί πλέον τους υποδέχονται ως τους νέους άρχοντές τους.

Όμως, σχεδόν αμέσως αρχίζει και η πιο άγρια λεηλασία. Για μέρες ολόκληρες οι φτωχοί, αμόρφωτοι και άξεστοι Σταυροφόροι ερειπώνουν ό,τι βρουν στο διάβα του. Κυριεύουν μια Κωνσταντινούπολη σε πλήρη ακμή και με αμύθητα και πλούτη. Εκκλησίες, μοναστήρια, δημόσια κτήρια, παλάτια, οικήματα λεηλατούνται με πρωτοφανή αγριότητα. Αμέτρητοι θάνατοι, βιασμοί και εξανδραποδισμοί. Εκεί που κανένας δεν τον περίμενε η Πόλη κυριεύτηκε. Αμέτρητα κειμήλια, πολύτιμα αντικείμενα και χειρόγραφα κλέπτονται και μεταφέρονται στη Δύση. Η καταστροφή είναι ολοσχερής.

Ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος σε άλλο σημείο του έργου του αναφέρει για τη λεηλασία της Πόλης:

«Και οι υπόλοιποι που είχαν σκορπιστεί στην πόλη πήρανε πολλά λάφυρα· και τα λάφυρα ήταν τόσα πολλά που κανείς δεν ήξερε να πει πόσα, χρυσάφι και ασήμι και σκεύη και πολύτιμα πετράδια και μετάξια … και όλα τα ακριβά πράγματα που βρέθηκαν ποτέ στη γη». Και συνεχίζει με μία κυνική θα λέγαμε ομολογία : «…από τότε που χτίστηκε ο κόσμος δεν πάρθηκαν τόσα λάφυρα από μία μόνο πόλη».

Ενώ ο Έλληνας ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης, αυτόπτης μάρτυρας της κατάληψης και της δήωσης,  θρηνεί για την πτώση και τη βεβήλωση της Πόλης:

«Ὦ πόλις, πόλις πόλεων πασῶν ὀφθαλμέ, ἄκουσμα παγκόσμιον, θέαμα ὐπερκόσμιον, ἐκκλησιῶν γαλουχέ, πίστεως ἀρχηγέ, ὀρθοδοξίας ποδηγέ, λόγων μέλημα, καλοῦ παντός ἐνδιαίτημα, ὦ ἡ ἐκ χειρός Κυρίου τὸν τοῦ θυμοῦ πιοῦσα τὸ ποτήριον…τὶ μαρτηρήσω σοι; Τίνι ὁμοιώσω σε;» και συνεχίζει : «Ὦ ἡ πρώην ὐψίθρονος καὶ βιβῶσα μακρά καἰ μετέωρα, μεγαλοπρεπής το εἶδος, ἀξιοπρεπεστέρα τὸ μέγεθος, νυνί δέ κατερραγμένη καὶ διερρηγμένη τοὺς χλιδανούς χιτώνας καὶ τὰ κομψά καὶ ἀρχικά κρήδεμνα, καὶ ὄμμα, ἀπεσβεσμένη τὸ χαροπόν» και λίγο πιο κάτω ο ιστορικος που έζησε την τραγωδία της Άλωσης με τα ίδια τα μάτια του σημειώνει: « Ἐκτίναξαι τὸν χοῦν καὶ ἀνάστηθι! Ἔκδυσαι τὸν δεσμόν τοῦ τραχήλου σου! Μή φοβοῦ ὅτι κατῃσχύνθης μηδέ ἐντραπῆς ὅτι ωνιδείσθης».

Λίγες μέρες αργότερα εκλέχτηκε νέος αυτοκράτορας της ο Βαλδουίνος της Φλάνδρας και στις 16 Μαΐου 1204 πραγματοποιήθηκε η στέψη του στην Αγία Σοφία. Λατίνος Πατριάρχης εκλέχτηκε ο Βενετός Θωμάς Μοροζίνι.

Η διανομή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Ακολούθησε η διανομή των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Οι Βενετοί πήραν και κατέλαβαν κυρίως λιμάνια και νησιά για να ενισχύσουν το εμπόριο τους.

Ο Βονιφάτιος Μομφερατικός, ο επικεφαλής της Σταυροφορίας, κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη και κατέκτησε ένα μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ελλάδας όπου ίδρυσε ένα βραχύβιο βασίλειο.

Στην Πελοπόννησο ιδρύθηκε το φραγκικό φεουδαρχικό κράτος της Αχαΐας από το Γοδεφρείδο Βιλλεαρδουίνο και Γουλιέλμο του Σαμπλί.

Το ίδιο διάστημα ενίσχυε τη δύναμη του κι επέκτεινε προς τη Θράκη το κράτος του ο ηγεμόνας των Βουλγάρων Καλογιάννης. Στο Αιγαίο ιδρύθηκε ένα δουκάτο από το Βενετό Μάρκο Σανούτο. Σε διάφορα μέρη της παλαιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας εγκαταστάθηκαν δυτικοί ηγεμόνες υποτελείς των ανωτέρω φεουδαρχών.

Βέβαια μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης ιδρύθηκαν και ελληνικά κράτη που σε γενικές γραμμές συνέχισαν τον αγώνα κατά των Λατίνων. Κατ’ αρχάς στη Μικρά Ασία ιδρύθηκε η Αυτοκρατορία της Νίκαιας από τον Θεόδωρο Λάσκαρη∙ εκεί εγκαταστάθηκε προσωρινά και το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Στην περιοχή της Τραπεζούντας είχε ιδρυθεί πριν την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τους Κομνηνούς ελληνικό κράτος που σταδιακά απέκτησε αξιόλογη δύναμη. Στην ήπειρο ιδρύθηκε το δεσποτάτο από τον Μιχαήλ Άγγελο Κομνηνό. Η ανάκτηση της Θεσσαλονίκης έγινε το 1224 από το Θεόδωρο, δεσπότη της Ηπείρου, και της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο το 1261. Όλο αυτό το διάστημα οι συνεχείς πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Δυτικών ήταν το κύριο χαρακτηριστικό. Τα σύνορα των κρατών διαρκώς μεταβάλλονταν. Συγχρόνως αναπτύσσεται κι έντονος ανταγωνισμός μεταξύ του κράτους της Νίκαιας και του Δεσποτάτου της Ηπείρου.

(Διευκρίνιση : δεν θα ήταν δυνατόν να θιχτούν στο παρόν άρθρο πολλές και διάφορες πτυχές του ζητήματος, όπως ο ιδιαίτερος ρόλος του πάπα Ιννοκεντίου Γ΄, τα πραγματικά αίτια της εκτροπής, η έκταση και το μέγεθος της λεηλασίας και η διανομή των λαφύρων και των ιερών κειμηλίων, η αδυναμία των Βυζαντινών να νικήσουν τους λιγότερους σταυροφόρους κ.ά. Εξάλλου, η διεθνής βιβλιογραφία για την Άλωση του 1204 είναι ογκωδέστατη.)

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Nicetae Choniatae, Historia, ex Recensione Immanuels Bekkeri, Bonnae 1835

Donald M. Nicol, Οι Τελευταίοι Αιώνες του Βυζαντίου, 1261-1453, Αθήνα 1996

Τζόναθαν Φίλλιπς, Η Τέταρτη Σταυροφορία και η λεηλασία της Κωνσταντινούπολης,Αθήνα 2005

G.Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους,τ.Γ΄, Αθήνα 2012

W.Miller, Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα,Αθήνα 1960

Peter Lock, Οι Φράγκοι στο Αιγαίο,Αθήνα 1998

M.Angold, Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία από το 1025 έως το 1204, Αθήνα 2004

Angold, Η Τέταρτη Σταυροφορία, Αθήνα 2006

Ι. Καραγιαννόπουλος, Ιστορία Βυζαντινού Κράτους, τ. Γ΄, Θεσσαλονίκη 1999

Ν.Γ. Μοσχονάς (επ.), Η Τέταρτη Σταυροφορία και ο Ελληνικός Κόσμος, Αθήνα 2008

Τζόναθαν Χάρρις, Το Βυζάντιο και οι Σταυροφορίες, Αθήνα 2004

Γοδεφρείδου Βιλλαρδουίνου, Η Κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης (μετάφραση : Κώστας Αντύπας), Αθήνα 2002

Ροβέρτος του Κλαρί, Η Κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης (μετάφραση : Μπάμπης Λυκούδης)

Στίβεν Ράνσιμαν, Δύση και Ανατολή σε Σχίσμα, Αθήνα 2008

Α. Σταυρόδου – Ζαφράκα, Νίκαια και Ήπειρος τον 13ο Αιώνα, Θεσσαλονίκη 1991

Μ. Ντούρου – Ηλιοπούλου, Οι Σταυροφορικές Ηγεμονίες στη Ρωμανία (13ος – 15ος αιώνας), Αθήνα 2012

Σερ Έντουιν Πήαρς, Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, Ιστορία της Τέταρτης Σταυροφορίας, Αθήνα 2004

Ν. Ζαχαρόπουλος, Η Εκκλησία στην Ελλάδα κατά τη Φραγκοκρατία

A.Laiou (ed), Urbs Capta,The Fourth Cusade and its Consequenses,Paris 2005

Α.Σαββίδης, Βυζαντινά Στασιαστικά Κινήματα στα Δωδεκάνησα και στη Μικρά Ασία 1189-1240,Αθήνα 1987

Ζ. Τσιρπανλής, Η Μεσαιωνική Δύση, Θεσσαλονίκη 2004

Steven Runciman, Η Ιστορία των Σταυροφοριών, τ. Γ΄, Αθήνα 2006

Alfred Andrea, Contemporary Sources for the Fourth Crusade, Leiden-Boston-Koln 2000

Donald Queller (ed), The Latin Conquest of Constantinople, USA 1971

Donald Queller, The Fourth Crusade, The Conquest of Constantinople, Pensylvania 1977

John France, The Crusades ad the expansion of Catholic Christendom, New York-London 2005

 

Κωνσταντίνος Μπατσιόλας

Υπ. Δρ. Ιστορίας Α.Π.Θ.

 

Πηγή: www.huffingtonpost.gr

Με τις εγκάρδιες ευχές μου τις Άγιες τούτες Μέρες για Καλό Πάσχα και με την επίγνωση πως φέτος οι συνθήκες που ζούμε είναι πρωτόγνωρες και μας επιτάσσουν ένα διαφορετικό εορτασμό, εύχομαι η Ανάσταση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού να καθοδηγεί τις σκέψεις μας ώστε να βλέπουμε μπροστά το αύριο με ελπίδα και αισιοδοξία.

Μια ελπίδα και αισιοδοξία ενθαρρυντική, άλλα ακόμη εύθραυστη, που αναδεικνύει το ουσιώδες της ατομικής ευθύνης, όπου με υπομονή και επιμονή, χωρίς παρεκκλίσεις, συνεχίζουμε να κάνουμε τα αναγκαία, ώστε σύντομα να έρθει η πολυπόθητη Ανάσταση. Μια Ανάσταση γεμάτη από την ελπίδα που μας δίνουν τα Πάθη του Θεανθρώπου, η Σταύρωση και η Ανάσταση Του. 

Γι’ αυτό φέτος παραμένουμε ενωμένοι, αλλά χωριστά. Τιμούμε τα Άγια Πάθη και γιορτάζουμε την Ανάσταση προτάσσοντας κατά του κορωνοϊού το μεγαλύτερο όπλο, που είναι η κοινωνική αποστασιοποίηση. Η εσωτερική ανάγκη όλων αυτές τις Άγιες Μέρες είτε για εκκλησιασμό είτε για οικογενειακές συναθροίσεις, είναι σεβαστή. Όμως, ο ιός δεν ξεχωρίζει γιορτές και καθημερινότητα. Η ορθολογιστική σκέψη και το συλλογικό καλό χρειάζεται να πρυτανεύσουν έναντι της οποιασδήποτε εσωτερικής ανάγκης. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής προέχει. Για τούτο φέτος συμμετέχουμε στις ακολουθίες των Παθών και την Ανάσταση πνευματικά μόνο και γιορτάζουμε το Πάσχα στο σπίτι μας, κάνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο, το μεγαλύτερο δώρο σε όσους αγαπάμε, ώστε συντομότερα να μπορέσουμε να κατακλύσουμε τους ναούς μας και να ευχαριστήσουμε τον Ύψιστο για την απαλλαγή μας από αυτή τη δοκιμασία.

Δεν είναι θέμα διλήμματος, παρά στάση υπεύθυνη για να βγούμε νικητές από αυτή τη δοκιμασία. Έτσι μόνο βοηθούμε όλους αυτούς που άοκνα εργάζονται στην πρώτη γραμμή της μάχης εναντίον της πανδημίας, μετουσιώνοντας το μήνυμα της αδελφικής αγάπης που κοινωνεί η Ανάσταση του Θεανθρώπου, σε αλληλέγγυα πράξη. Με σεβασμό στα Διατάγματα της Κυβέρνησης, συστρατευμένα και πειθαρχημένα, μπορούμε να νικήσουμε.

Εύχομαι Καλή Ανάσταση. Και είθε το Αναστάσιμο Φως να χαρίσει υγεία, γαλήνη και ευτυχία, και το θαύμα της νίκης της Ζωής επί του Θανάτου να εμψυχώνει όλες και όλους σε κάθε δοκιμασία της ζωής.

Πηγή: pio.gov.cy

Πανοσιολογιωτάτου Αρχιμανδρίτου Γρηγορίου Μουσουρούλη 

 

Τό Αἷ­μα τῆς Και­νῆς Δι­α­θή­κης

«τοῦ­το ἐ­στι τὸ αἷ­μά μου τὸ τῆς και­νῆς δι­α­θή­κης»

 

Εἶ­ναι βρά­δυ τῆς Με­γά­λης Πέμ­πτης. Ὁ Κύ­ριος μέ τούς δώ­δε­κα στό ἀ­νώ­γαι­ον τῆς Ἱ­ε­ρου­σα­λήμ. Ὁ ἥ­λιος ἔ­χει δύ­σει κι ἡ νύ­χτα πέ­φτει σι­γά σι­γά. Μέ­σα στό ὑ­πε­ρῶ­ον μέ τούς ἀ­ναμ­μέ­νους λύ­χνους σι­ω­πή ἀ­πό­λυ­τη ἁ­πλώ­νε­ται. Ἡ φω­νή τοῦ Κυ­ρί­ου ὑ­ψώ­νε­ται ἐ­πι­βλη­τι­κή. Προ­φέ­ρει λέ­ξεις πού πο­τέ μέ­χρι τό­τε δέν εἶ­χαν ἀ­κου­σθεῖ. Μέ­σα σέ ἱ­ε­ρή ἀ­τμό­σφαι­ρα, ἐ­νῶ οἱ μα­θη­τές κυ­κλώ­νουν τήν ἱ­ε­ρή Τρά­πε­ζα, παίρ­νει στά χέ­ρια του ὁ Κύριος τὸν ἄρ­τον, καί εὐ­χα­ρι­στή­σας τόν προ­σφέ­ρει στούς μα­θη­τές του λέ­γον­τας: «λά­βε­τε φά­γε­τε· τοῦ­τό ἐ­στι τὸ σῶ­μά μου». Κι ἔ­πει­τα παίρ­νει στά χέ­ρια του τό πο­τή­ριον καί εὐ­χα­ρι­στή­σας τό προ­σφέ­ρει λέ­γον­τας: «πί­ε­τε ἐξ αὐ­τοῦ πάν­τες· τοῦ­το ἐ­στι τὸ αἷ­μά μου τὸ τῆς και­νῆς δι­α­θή­κης». Αὐ­τά εἶ­ναι τά λό­για τῆς πα­ρα­δό­σε­ως τοῦ φρι­κτοῦ Μυ­στη­ρί­ου τῆς θεί­ας Εὐ­χα­ρι­στί­ας.

Ἄς δοῦ­με λοι­πόν ἐ­μεῖς τήν ἱ­ε­ρή αὐ­τή ὥ­ρα για­τί ὁ Κύ­ριος ὀ­νο­μά­ζει τό αἷ­μα του αἷ­μα τῆς Και­νῆς Δι­α­θή­κης καί πῶς αὐτό μᾶς εἰσάγει στήν αἰωνιότητα.

 

«τοῦ­το ἐ­στι τὸ αἷ­μά μου τὸ τῆς και­νῆς δι­α­θή­κης»

1. Ὁ Κύ­ριος ὀ­νο­μά­ζει τό αἷ­μα του, τό ὁ­ποῖ­ο θά χύ­σει σέ λί­γο ἐ­πά­νω στό σταυ­ρό ὡς αἷ­μα τῆς Και­νῆς Δι­α­θή­κης, σέ ἀν­τι­δι­α­στο­λή μέ τό αἷ­μα τῆς Πα­λαι­ᾶς Δι­α­θή­κης, τῆς συν­θή­κης δη­λα­δή πού σύ­να­ψε ὁ Θε­ός μέ τόν Ἰσ­ρα­η­λι­τι­κό λα­ό στό ὄ­ρος Σι­νᾶ· ἐ­κεῖ ὅ­που ὁ Θε­ός πα­ρέ­δω­σε τό νό­μο του καί ὑ­πο­σχέ­θη­κε ὅ­τι θά προ­στα­τεύ­σει τό λα­ό του, καί θά τόν κα­τα­στή­σει «λα­όν πε­ρι­ού­σιον, βα­σί­λει­ον ἱ­ε­ρά­τευ­μα, ἔ­θνος ἅ­γιον». Γιά νά ἐ­πι­κυ­ρω­θεῖ ὅμως ἡ Πα­λαι­ά Συνθήκη χρει­ά­σθη­κε αἷ­μα καί θυ­σί­α, τήν ὁ­ποί­α πρό­σφε­ρε ὁ Μω­ϋ­σῆς σύμ­φω­να μέ τή­ν ἐν­το­λή πού τοῦ ἔ­δω­σε ὁ Θε­ός. Ἀ­φοῦ δη­λα­δή ὁ ἰσ­ρα­η­λι­τι­κός λα­ός εἶ­πε μέ μί­α φω­νή τό ναί στή συν­θή­κη τοῦ Θε­οῦ, ὁ Μω­ϋ­σῆς ἔ­φτια­ξε ἕ­να θυ­σι­α­στή­ριο καί ἐ­κεῖ θυ­σί­α­σε πλῆ­θος μό­σχων. Ἔπειτα ράν­τι­σε μέ τό αἷ­μα τους τό θυ­σι­α­στή­ριο, τό λα­ό καί τό βι­βλί­ο τοῦ νό­μου, καί εἶπε: «Ἰ­δού τό αἷ­μα τῆς δι­α­θή­κης». Αὐ­­­τό ἦ­ταν ἡ σφρα­γί­δα τῆς Πα­λαι­ᾶς Δι­α­θή­κης. Κι ἔ­πει­τα ὁ Μω­ϋ­σῆς ἀ­νέ­βη­κε μα­ζί μέ τόν Ἀ­α­ρών καί τούς ἑ­βδο­μῆν­τα προ­ε­στούς στό ὄ­ρος Σι­νᾶ. Κι ἐ­κεῖ εἶ­δαν ὅ­λοι τή δό­ξα τοῦ Θε­οῦ, ἕ­να φῶς θεῖ­ο καί ὑπέρλπαμπρο. Εἶ­δαν τό μέ­ρος ὅ­που «ἔστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ».

Ἡ θυ­σί­α ὅ­μως καί τό αἷ­μα τῆς Δι­α­θή­κης ἐ­κεί­νης, ἦ­ταν τύ­πος καί σκιά. Προ­ει­κό­νι­ζε τό Αἷ­μα τοῦ Κυ­ρί­ου, ὁ ὁ­ποῖ­ος ὡς αἰ­ώ­νιος καί ὕ­ψι­στος ἀρ­χι­ε­ρεύς καί ὡς ἀ­μνός τοῦ Θε­οῦ ἄ­μω­μος καί ἅ­γιος θά προ­σέ­φε­ρε τόν ἑ­αυ­τό του ὡς θυ­σί­α εὐ­ά­ρε­στη στόν Θε­ό· γιά νά ὑ­πο­γρά­ψει μέ τό Αἷ­μα του αὐ­τό τήν Και­νή Δι­α­θή­κη, τή σω­τη­ρί­α ὅ­λων τῶν ἀν­θρώ­πων. Καί τί θά πεῖ Και­νή Δι­α­θή­κη; Θά πεῖ νέ­α συν­θή­κη, τήν ὁ­ποί­α κα­­τα­δέ­χε­ται νά συ­νά­ψει ὁ Θε­ός μέ μᾶς τούς ἁ­μαρ­τω­λούς καί τι­πο­τέ­νιους, σάν νά ἦ­ταν ἴ­σος πρός ἴ­σον. Συν­θη­κο­λο­γεῖ ὁ ἄ­πει­ρος Θε­ός μέ μᾶς τούς ἀ­σή­μαν­τους ἀποστάτες! Ὁ ἅ­γιος καί ἀ­μό­λυν­τος μέ μᾶς τούς ἄ­θλιους καί ἁμαρτω­λούς. Πῶς θά μπο­ροῦ­σε ὅ­μως νά πραγ­μα­το­ποι­η­θεῖ αὐ­­­τή ἡ συνθήκη; Ἔ­πρε­πε νά βρε­θεῖ με­σί­της, συμ­φι­λι­ω­τής. Νά λοι­πόν για­τί ὁ Υἱ­ός καί Λό­γος τοῦ Θε­οῦ ἔ­γι­νε ἄν­θρω­πος. Νά για­τί ἔ­χυ­σε τό Αἷ­μα του. Ἔ­γι­νε ὁ Κύ­ριός μας μέ τή θυ­σί­α του θύ­της καί θύ­μα καί με­σί­της γιά νά συμ­φι­λι­ώ­σει τόν ἄν­θρω­πο μέ τόν Θε­ό. Ἔ­γρα­ψε τό νέ­ο του νό­μο μέ­σα στίς καρ­δι­ές μας. Τόν ἐ­πι­κύ­ρω­σε ἀ­νε­ξί­τη­λα μέ αἷ­μα Δε­σπο­τι­κό γιά νά εἶ­ναι ἡ νέ­α συν­θή­κη του, ἡ Και­νή Δι­α­θή­κη αἰ­ώ­νια καί ἀ­νε­ξά­λη­πτη. Καί τό Αἷ­μα αὐ­τό τό τί­μιο, πού χύ­θη­κε ἐ­πά­νω στό σταυ­ρό, τό πρό­σφε­ρε ὁ Χρι­στός μας ὡς θυ­σί­α εὐ­ά­ρε­στη ὄ­χι στή γῆ σέ κά­ποι­ο ἐ­πί­γει­ο θυ­σι­α­στή­ριο, ἀλ­­­λά στό ὑ­πε­ρου­ρά­νιο θυ­σι­α­στή­ριο, στά ἀ­λη­θι­νά Ἅ­για, ὅ­που «πρό­δρο­μος ὑ­πέρ ἡ­μῶν εἰ­σῆλ­θεν Ἰ­η­σοῦς». Γι­ά νά εἰσέλθουμε κι ἐμεῖς ἐκεῖ στόν αἰώνιο θρόνο του.

2. Πῶς ὅ­μως τό αἷ­μα αὐ­τό τό Δε­σπο­τι­κό τῆς Και­νῆς Δι­­α­θή­κης μᾶς εἰσάγει στήν αἰωνιότητα;

Αὐτό ἀκριβῶς εἶναι τό μυστήριο τῆς θείας Εὐχα­ρι­στίας, τό μυστήριο τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἡ εἴ­σο­δός μας στήν αἰω­νι­ό­τητα. Διότι κά­θε φο­ρά πού ὁ Κύ­ριός μας μᾶς κα­λεῖ λέ­γον­τας: «Πί­ε­τε ἐξ αὐ­τοῦ πάν­τες, μᾶς κα­λεῖ νά ἀ­νε­βοῦ­με ὄ­χι πλέ­ον στό ὄ­ρος Σι­νᾶ, ὅ­που «ἔ­στη­σαν οἱ πό­δες αὐ­τοῦ», ἀλ­λά στό θρό­νο τῆς θεί­­ας δό­ξης, στά αἰώνια ἅγια τῶν ἁγίων, στήν αἰώνια Βασι­λεί­α του! Νά γίνουμε ἐπίγειοι ἄγγελοι καί οὐρά­νι­οι ἄνθρωποι. Νά γίνουμε ὅ,τι εἶναι αὐτός, θεοί ἐν μέσῳ θεῶν, αἰώνιοι ἄνθρωποι. Νά ζήσουμε μέσα στό θαῦμα τῆς αἰωνιότητος. Διότι μέσα στόν λειτουργικό χρόνο ὅλα γίνο­ν­­ται ἕνα διαρκές παρόν, ὅλα γίνονται αἰωνια, ἄπειρα. Με­τέχοντας στό μυστή­ριο τῆς Και­νῆς Δι­α­θή­κης, ἐ­ξερ­χό­μα­στε ἀ­πό τό πα­ρόν, ἀ­πό τόν τό­πο καί τόν χρό­νο καί εἰ­σερ­χό­μα­στε στήν αἰ­ώ­νιο Ζω­ή, ὄχι μέ τήν φαντασία μας, ἀλλά πραγ­μα­τικά.

Αὐτό ζοῦμε καί σήμερα. Βρισκό­μα­στε ἤδη στόν να­ό τοῦ Θεοῦ, στόν ἐ­πί­γει­ο οὐ­ρα­νό, στόν ὁ­ποῖ­ο ὁ ἐ­που­ρά­νιος Θε­ός ἐ­νοι­κεῖ καί ἐμ­πε­ρι­πα­τεῖ. Καί ἐ­μεῖς οἱ μι­κροί καί ἀ­νά­ξιοι στε­κό­μα­στε ἐ­νώ­πιον τοῦ θρό­νου τοῦ Βα­σι­λέ­ως μα­ζί μέ τούς ἀγγέλους καί τούς ἁ­γί­ους, οἱ ὁποῖοι δορυ­φο­ροῦν τόν Βασιλέα τῆς κτίσεως με­τά φό­βου καί τρό­μου.

Ὁ Χρι­στός μας, «ὁ ἄρ­τος τῆς Ζω­ῆς ὁ ἐκ τοῦ οὐ­ρα­νοῦ καταβάς καί ζωήν διδούς τῷ κόσμῳ» ἔ­χει κα­τέλ­­θει καί σή­με­ρα ἀ­π’ τόν οὐ­ρα­νό καί εἶ­ναι ἀ­νά­με­σά μας. Κι ἐ­μεῖς μέ τά μά­τια τῆς πίστεως τόν βλέ­που­με, τόν ἀ­κοῦ­με, τόν ψη­λα­φοῦ­με. Σα­γη­νευ­ό­μα­στε ἀ­πό τή θέα τοῦ προ­σώπου του, γο­η­τευ­ό­μα­στε ἀ­πό τή δι­δα­σκα­λί­α του. Συμ­πο­ρευ­ό­μα­στε σέ κάθε πορεία τῆς ἐπιγείου ζω­ῆς του καί συ­σταυ­ρω­νό­μα­στε μα­ζί του. Με­τέ­χου­με τοῦ Δεί­πνου τοῦ Μυ­στι­κοῦ.

Δι­ό­τι ἡ τέ­λε­σις τοῦ μυ­στη­ρί­ου τῆς θεί­ας Εὐ­χα­ρι­στί­ας δέν εἶ­ναι ἐ­πα­νά­λη­ψη τοῦ Μυ­στι­κοῦ Δεί­πνου, ἀλ­λά ὁ ἴ­διος ὁ Μυ­στι­κός Δεῖ­πνος. «Ὁ ἴ­διος ὁ Κύ­ριος τε­λεῖ τό Μυ­στή­ριο, τό ἴ­διο σῶ­μα καί αἷ­μα του προ­σφέ­ρε­ται σέ μᾶς. Ἡ ἴ­δια φω­νή τοῦ Χρι­στοῦ ἀ­κού­γε­ται, κι ἐ­πι­τε­λεῖ τήν θυ­σί­α», λέ­ει ὁ ἱ­ε­ρός Χρυ­σό­στο­μος.

Κι ἐμεῖς ἔ­χου­με ἤ­δη συ­να­να­κλι­θεῖ μέ τόν Κύ­ριο καί τούς Δώ­δε­κα. Ἔ­χου­με ἐ­ξέλ­θει ἀ­πό τόν χρό­νο καί τόν τό­πο. Βρι­σκό­μα­στε ἤ­δη στό ἀ­νώ­γαι­ον τῆς Ἱ­ε­ρου­σα­λήμ. Ἀξιωνόμαστε «ξενίας δεσποτικῆς καί ἀθα­νά­του τραπέζης ἐν ὑπερώῳ τόπῳ». Ἀ­κοῦ­με ὄ­χι τή φω­­­νή τοῦ ἱ­ε­ρέ­ως ἀλ­λά τοῦ Χρι­στοῦ. Ἐ­κεῖ­νος σέ λί­γο θά μᾶς κα­λέ­σει νά τόν κοι­νω­νή­σου­με. Ἐ­κεῖ­νος θά μᾶς προ­σφέ­ρει τό ἄχρα­ν­το σῶ­μα του καί τό τίμιο αἷ­μα του.

Καί πε­ρι­μέ­νου­με. Νά κοι­νω­νή­σου­με, νά πά­ρου­με μέ­σα μας τή ζω­ή, τήν Αἰ­ώ­νιο Ζω­ή. Νά ζή­σου­με τήν αἰ­ω­νι­ό­τη­τα «νῦν» καί «ἀ­εί». Πε­ρι­μέ­νου­με τόν Κύ­ριο νά κα­θά­ρει τό­ νοῦ καί τήν ψυ­χή μας. Νά νε­κρώ­σει μέ­σα μας τή φθο­ρά καί τά πά­θη μας. Νά καλ­λω­πί­σει τήν ψυ­χή μας, νά πυ­ρώ­σει τήν καρ­διά μας. Νά πάψουμε νά ὑπάρ­χουμε πλέον ἐμεῖς, νά σβήσουμε, νά χαθοῦμε! Καί νά ζεῖ πλε­όν μέσα μας ὁ Χριστός, ἡ αἰώνια Ζωή.

******

«τοῦ­το ἐ­στι τὸ αἷ­μά μου τὸ τῆς και­νῆς δι­α­θή­κης»,

 

Ἀ­δελ­φοί, πόνος βαθύς αὐλακώνει τίς ψυχές ποιμένων καί ποιμαινομένων, διότι, καθώς  σέ λί­γο θά ἀνοί­ξει ἡ Ὡραία Πύλη, καί ὁ ἴδιος ὁ Κύριος θά μᾶς καλέσει νά ἑ­νω­θοῦ­με μα­ζί του, λόγῳ τῶν ἐκτάκτων συνθηκῶν κάτω ἀπό τίς ὁποῖες διάγου­με, δέν θά μπορέσου­με νά ἀνταποκριθοῦμε αἰσθη­τῶς στήν πρόσκλη­σή Του, κι αὐτό μᾶς πονᾶ, μᾶς ταπεινώνει ἀλλά καί μᾶς ὁδηγεῖ σέ γόνιμη αὐτο­κριτική γιά τή γνώση καί τή στάση μας ἀπέναντι στό μέγιστο τῶν Μυστηρίων τῆς Ἐκκλησίας μας. Ὅταν χάσεις κάτι, τότε τό ἐκτιμᾶς περισσότερο. Μέ βαθιά μετάνοια νά προσ­πέσουμε στό ἔλεος τοῦ Θεοῦ καί νά ζητήσουμε μαζί μέ τήν ἄρση τῆς δοκι­μα­σίας ἐκ τῆς λοιμικῆς νόσου, πού ἐμποδίζει τήν προσέλευσή μας στόν Ναό τοῦ Θεοῦ, καί τή συγ­γνώμη γιατί δέν κατα­λάβαμε καί ἴσως δέν ἐκτιμή­σαμε ὅπως καί ὅσο πρέπει τί σημαίνει Θεία Εὐχαρι­στία. Καί ὅσοι ἀδελφοί μας ἔχουν ἐσφαλμένες ἀντιλήψεις γιά τό Μυστήριο, τούς παρακαλοῦμε θερμά νά πλησιά­σουν τόν Χριστό, νά ἀφήσουν τό Φῶς Του νά εἰσέλθει στίς ψυχές καί τίς διάνοιές τους,  καί τότε θά πεισθοῦν ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι «χρηστός ὁ Κύριος», τότε θά δοῦν τά πράγματα δια­φορετικά. Βέβαια στό ἱερό Μυστήριο τόν Χριστό δέν θά τόν δοῦμε μέ τά φυ­σι­κά μας μά­τια. Θά τόν αἰσθανθοῦμε ὅμως μέ τά μάτια τῆς πίστε­ως. Θά γίνουμε  μέτοχοι ζωῆς αἰωνίου. Θά ‘ρθεῖ ὅμως κάποτε ἡ μεγάλη ὥρα. Ἐκεῖ στή Βα­σι­λεί­α τῶν οὐ­ρα­νῶν θά τόν με­τα­λαμ­βά­νου­με «ἐ­κτυ­πώ­­τε­ρον», θά τόν κοινωνοῦμε αἰσθη­τό­τε­ρα. Ἐκεῖ θά δοῦ­με τή δόξα του, θά βλέ­που­με αἰωνίως τό ἄρ­ρητον κάλλος τοῦ προσώ­που Του. Ἐκεῖ θά μᾶς με­τα­δί­δει τήν ἀ­πε­­­ρι­ό­ρι­στη μα­κα­ριό­τητα καί λαμ­πρό­τη­τά Του.

Ἄς πε­ρι­­­μέ­­νουμε αὐ­­τό τό μέγα μυ­στήριο μέ πόθο καί λα­χτά­ρα. Κι ἄς τό προγευ­ό­­μα­­στε κά­θε φορά πού προ­σερ­χό­μα­στε στό μυ­στήριο τῆς Και­νῆς Διαθήκης, στό πο­τή­ριο τῆς αἰωνίου Ζω­ῆς.

 

Στον ιστορικό Ιερό Ναό Αρχαγγέλου Μιχαήλ (Τρυπιώτη) στην εντός των τειχών Λευκωσία, τέλεσε τη Θεία Λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ.κ. Χρυσόστομος.

Η επιλογή του συγκεκριμένου Ιερού Ναού για την τέλεση της μεστής θεολογικών νοημάτων Θείας Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου επ’ ευκαιρίᾳ της εορτής της παραδόσεως του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας του Κυρίου προς τους μαθητές Του, δεν είναι τυχαία, αφού 57 χρόνια προηγουμένως, σε αυτό τον Ιερό ναό, έλαβε χώρα η εις διάκονον χειροτονία του Προκαθημένου της Εκκλησίας Κύπρου από τον μακαριστό Χωρεπίσκοπο Τριμυθούντος (μετέπειτα Μητροπολίτη Νικαίας) κυρό Γεώργιο Παυλίδη.

Στη σημερινή λιτή, λόγω των συνεχιζόμενων περιοριστικών μέτρων, Αρχιερατική αυτή Λειτουργία, η υμνολογία και τα αναγνώσματα επικεντρώνονται σε δύο βασικά γεγονότα που χαρακτηρίζουν τις ιερές ακολουθίες της Αγίας και Μεγάλης Πέμπτης: τον Μυστικό Δείπνο του Κυρίου Ιησού Χριστού με τους μαθητές Του και την προδοσία του Ιούδα.

 Για να καταλάβουμε το νόημα του μυστικού Δείπνου θα πρέπει να τον δούμε σαν τέλος της μεγαλειώδους ενέργειας της Θείας Αγάπης, η οποία άρχισε με τη δημιουργία του κόσμου και τώρα ολοκληρώνεται με το Θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού.

Με την αμαρτία όμως ο άνθρωπος αγάπησε τον εαυτό του για τον εαυτό του και τον κόσμο για τον κόσμο. Έκανε τον εαυτό του και τον κόσμο αυτοσκοπό. Αγάπησε τόσο τον εαυτό του ώστε τον έκανε το κέντρο, το περιεχόμενο και το τέλος της ύπαρξης του. Αν και ο άνθρωπος πρόδωσε, ο Θεός όμως έμεινε πιστός στον άνθρωπο, δεν έστριψε τα νώτα του. «Οὐ γὰρ ἀπεστράφης τὸ πλάσμα σου εἰς τέλος, ὃ ἐποίησας Ἀγαθέ, οὐδέ ἐπελάθου ἔργου χειρῶν σου, ἀλλ’ ἐπεσκέψω πολυτρόπως διὰ σπλάχνα ἐλέους σου». (Ευχή από τη Θεία Λειτουργία του Μεγ. Βασιλείου).

Αλλά αυτή η ώρα της έσχατης Αγάπης είναι επίσης και η ώρα της έσχατης προδοσίας. Ο Ιούδας εγκαταλείπει το φως που πλημμύριζε το «Μέγα Ἀνώγαιον» και μπαίνει στο σκοτάδι. «Λαβὼν οὖν τὸ ψωμίον ἐκεῖνος εὐθέως ἐξῆλθεν· ἦν δὲ νύξ» (Ἰω. 13, 30). Γιατί έφυγε; Διότι αγαπούσε, απαντάει το Ευαγγέλιο. Και αυτή η μοιραία αγάπη τονίζεται επαναληπτικά στους ύμνους της Μεγάλης Πέμπτης. «Ὁ τρόπος σου δολιότητος γέμει, παράνομε Ἰούδα· νοσῶν γὰρ φιλαργυρίαν, ἐκέρδησας μισανθρωπίαν · εἰ γὰρ πλοῦτον ἠγάπας, τί τῷ περὶ πτωχείας διδάσκοντι ἐφοίτας; Εἰ δὲ καὶ ἐφίλεις, ἵνα τί ἐπώλεις τὸν ἀτίμητον;…». Δεν έχει σημασία το γεγονός ότι αντικείμενο της αγάπης του Ιούδα ήταν ο «χρυσός». Ο χρυσός, το χρήμα εδώ αντιπροσωπεύει όλες τις διεστραμμένες και καταστρεπτικές αγάπες που οδηγούν τον άνθρωπο στην άρνηση του Θεού. Είναι, στην πραγματικότητα αγάπη κλεμμένη από τον Θεό και ακριβώς γι’ αυτό ο Ιούδας είναι ο κλέπτης. Και όταν κάποιος δεν αγαπάει τον Θεό και γενικά η αγάπη του δεν προέρχεται από τον Θεό, ακόμα και τότε ο άνθρωπος αγαπάει και επιθυμεί – γιατί είναι δημιουργημένος ν’ αγαπάει και η αγάπη είναι η φύση του – αλλά ένα σκοτεινό και αυτοκαταστροφικό πάθος που τον οδηγεί στο θάνατο.

Αρχιμ. Τριφύλλιος Ονησιφόρου
Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου

Ο Κυριάκος Νεοκλέους εκπαιδευτικός και ιδρυτής του Λυκείου Νεοκλέους, υπήρξε οραματιστής δάσκαλος και παιδαγωγός που γαλούχησε χιλιάδες νέους και άφησε παρακαταθήκες στον εκπαιδευτικό κόσμο της Κύπρου.

Μετείχε στον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-1959 με το ψευδώνυμο «Έλμος». Μεταξύ 1950 και 1990 πρόσφερε υπηρεσίες ως μέλος ή πρόεδρος διοικητικών συμβουλίων θεατρικών οργανισμών, μορφωτικών συλλόγων, εκπαιδευτικών συνδέσμων, προσκοπικών εφορειών, καθώς και της Εταιρείας Ελληνικών Σπουδών (Τμήματος Κύπρου). Διετέλεσε Πρόεδρος του Κυπριακού Οργανισμού Αθλητισμού (1983-1988), αριστίνδην μέλος του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου του Υπουργείου Παιδείας (1983-1986) και της Συμβουλευτικής Επιτροπής Ιδιωτικών Σχολών του Υπουργείου Παιδείας (1984-1986). Από το 19 61 μέχρι το 1983, που αφυπηρέτησε, υπηρετούσε ως λυκειάρχης.

Ο άνθρωπος Κυριάκος Νεοκλέους μέσα από τη σταδιοδρομία του κατάφερε να διακριθεί για το ήθος, αλλά και την ανιδιοτελή του προσφορά προς την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και την πατρίδα. Αναγνωρίζοντας την παιδεία ως το θεμέλιο λίθο της γενικής ανάπτυξης ενός τόπου, ο Κυριάκος Νεοκλέους έταξε τον εαυτό του με συνέπεια και αφοσίωση στην υπηρεσία των νέων, μεταλαμπαδεύοντας τους μέσα από τη διδασκαλία του, όχι μόνο τις γνώσεις του, αλλά και αξίες και ιδανικά.

Αναμφίβολα, η προσφορά του από τις αίθουσες διδασκαλίας, το βαρυσήμαντο και ιδιαίτερα πολύπτυχο συγγραφικό του έργο, αλλά και η πολύχρονη, πολύπλευρη και ουσιώδης δράση του που τον καταξίωσαν στα ελληνικά γράμματα και τον ελληνικό πολιτισμό, τον κατατάσσουν δικαίως στις σημαντικές προσωπικότητες της εκπαίδευσης της πατρίδας μας.